Kadinlarda Saç Dökülmeleri ve Demir Eksikligi/Hair Loss Observed in Women and Iron Deficiency

Özet. Toplumda demir eksikliginin yaygin görülmesi, demir eksikligine bagli dermatolojik sorunlarin da yaygin olmasina yol açabilir. Dermatoloji kliniklerine yapilan basvurularin önemli bir sebebi olan alopesilerin tipleri ve demir eksikligi ile iliskisi konusundaki arastirmalar tartismali sonuçlar bildirmekte, mevcut bilgiler bir karara varmak için yeterli olmamaktadir. (Türkderm 2010; 44: 3-7). Anahtar Kelimeler: Saç dökülmeleri, demir eksikligi, demir eksikligi anemisi, androgenetik alopesi, telojen efluviyum. Summary. Being a common state in the society, iron deficiency might lead to an increase in the dermatological problems associated with it. Alopecia is an important finding among the patients referring to dermatology clinics but studies on different types of alopecia and their relationship with iron deficiency states are controversial and the present data are not sufficient to draw definite conclusions. (Turkderm 2010; 44: 3-7). Key Words: Hair loss, iron deficiency, iron deficiency anemia, androgenetic alopecia, telogen effluvium.






Latest articles from "Turkderm":

Psoriasis ve metabolik sendrom/Psoriasis and metabolic syndrome(April 1, 2014)

Editöryal/Editorial(April 1, 2014)

Tip 2 diyabetli hastalarda mukokutanöz fungal infeksiyonlar için risk faktörleri/Risk factors for mucocutaneous fungal infections in patients with type 2 diabetes mellitus(April 1, 2014)

Taniniz nedir?/What is your diagnosis?(April 1, 2014)

Tinea korporis: Bes yillik retrospektif degerlendirme/Tinea corporis: Five-year retrospective evaluation(April 1, 2014)

Dermatolojik hastaliklara özgü aile etki ölçegi gelistirilmesi; geçerlik ve güvenirlik çalismasi/Development and preliminary validation of the dermatological diseases family impact scale(April 1, 2014)

Multipl kutanöz ve Uterin Leiyomiyomatozis sendromu (Reed sendromu)/Multiple cutaneous and Uterine Leiomyomatosis syndrome (Reed's syndrome)(April 1, 2014)

Other interesting articles:

Common Phenotypic and Genotypic Antimicrobial Resistance Patterns Found in a Case Study of Multiresistant E. coli From Cohabitant Pets, Humans, and Household Surfaces
Journal of Environmental Health (January 1, 2013)

Gardner-Diamond's Syndrome: Literature review
International Journal of Collaborative Research on Internal Medicine & Public Health (April 1, 2012)

Akut Ürtikerli Yatan Hastalarin Klinik Olarak Degerlendirilmesi/Clinical Evaluation of Inpatients with Acute Urticaria
Turkderm (October 1, 2011)

Recognising psoriasis in children
Community Practitioner (June 1, 2012)

Birinci Basamak Saglik Kuruluslarinda Çalisan Hekimlerin Deri ve Zührevi Hastaliklar ile Ilgili Deneyimleri ve Mezuniyet Öncesi Egitim Hakkindaki Görüsleri/The Experiences of Primary Care Physicians on Dermatological Disorders and their Opinion of Undergraduate Education
Turkderm (April 1, 2012)

Effectiveness of acupressure on pruritus and lichenification associated with atopic dermatitis: a pilot trial
Acupuncture in Medicine (March 1, 2012)

Prevention and Control of Influenza with Vaccines: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP), 2011
MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report (August 26, 2011)

Publication: Turkderm
Author: Dicle, Özlem
Date published: January 1, 2010

Giris

Dermatolojik sorunlar arasinda önemli bir yer tutan saç dökülmeleri üretken dönemdeki kadinlarda çok yaygin görülmekte, bu yakinmayla olan basvurular saglik hizmeti veren kurumlarda önemli bir yer tutmaktadir1-5. Bu kisilerde saç dökülmesi bazen saç yogunlugunda azalmayla birlikte farkli alopesik görünümlere neden olmakta bazen de klinik olarak belirgin bir seyrelme saptanmamaktadir. Hastalarin büyük bir çogunlugunu diffüz telojen efluvium (TE), alopesi areata (AA) ve farkli modellerde androgenetik alopesiler olusturmaktadi r3-5. Non-menapozal kadinlarda androgenetik alopesi (AGA), yas ve etnik gruplara göre farklilik göstermekle beraber %3-13 oraninda gözlenir2,4,6. Belirgin bir seyrelme olmaksizin artmis saç dökülmesi ile seyreden kronik telojen efluvium görülme orani da çesitli ülkelerde %30-35 civarinda verilmektedir7.

Pratikte saç dökülmesi yakinmasiyla gelen kadin hastalarda tani ve nedene yönelik yaklasimlar çok net olmayip genellikle tartismalidir8-10. Demir eksikli- gi (DE) ve demir eksikligi anemisi (DEA) etiyolojik faktörler arasinda düsünülmektedir. Serum ferritin düzeylerine bakilmasi genellikle saç dökülmesiyle gelen kadin hastalarda rutin arastirmanin bir parçasi olarak istenmekte ve siklikla tedavilere demir desteg i eklenmektedir. Ancak pratikte yapilan bu uygulamayi destekleyecek veriler net degildir.

Kadinlarda anemi olmaksizin DE'nin diffüz saç dökülmelerinde etiyolojik bir rol oynadigi ilk kez 1963 yi- linda Hard11 tarafindan öne sürülmüstür. Bu tarihten sonra, kadinlarda gözlenen saç dökülmeleri ile serum ferritin düzeyleri arasindaki iliskiyi arastiran birçok çalisma yapilmistir2,7,8,12-19. Bu çalismalarin hemen tümü kadin hastalarda ve sikatrissiz alopesilerde yapilan gözlemsel çalismalardir. Çalismalarda, DE ve DEA' ya ait laboratuar deger ve alopesi tanimlarinda farkliliklar vardir20. Rushton serum ferritin düzeyi için kritik esik degerin 40 µg/L oldugunu, bunun altina düsen düzeylerde kadinlarda telojen efluviumun basladigini gözlemlemistir12. Bazi çalismalarda belirlenen DE ve/veya DEA ile alopesi arasindaki direk iliskili2,7,8,12-14,17,18 digerlerinde gösterilememistir15,16,19 ve konuyla ilgili tartismalar devam etmektedir21-24.

Demir Eksikligi ve Demir Eksikligi Anemisi

DE, dünyada çok yaygin görülen bir beslenme bozuklugu türüdür. Hastaligin görülme sikligi, gelismekte olan ülkelerde daha fazla olmak üzere25-28, cinsiyet ve yas gruplarina göre farklilik göstermekte29,30, çesitli etnik ve sosyoekonomik gruplarda %10-70 arasinda degismektedir30. DE'ye bagli anemi görülme orani da Iran'da yapilan bir çalismada %28,526, Kenya'da yapilan bir çalismada %211,27. Türkiye'de yapilan bir çalismada ise %15,431 buna karsin ABD'de %1,2-4,928 civarinda bildirilmistir. Yas ilerledikçe DEA sikligi artmakta29 ve hastalik kadinlarda daha yaygin görülmektedir.30

Vücutta demirin büyük bir çogunlugu eritrosit hemoglobini (%65) içinde yer almaktadir. Bunun disinda yaklasik %10'u miyoglobinde ve diger doku enzim ve sitokromlari ndadir. Geri kalan demir ise karaciger, retiküloendotelyal sistem makrofajlari ve kemik iliginde depolanir. Premenopozal kadinlarda toplam vücut demiri özellikle de depolanan kismi erkeklere göre daha azdir. Demir dolasima katildigi nda transferine baglanir ve kullanilacagi ya da depo edilecegi dokuya tasinir. Fizyolojik kosullarda, demir emilimi, tasinmasi ve depolanmasi bir denge içerisindedir32.

Demir eksikligine bagli ciddi anemilerde deri ve konjonktivalarda solukluk, tasikardi ve tansiyon düsüklügü beklenir. Koilonisi, glossit ve angüler stomatit DEA'da görülen deri bulgulari arasinda yer almaktadir20. Bir baska bulgu olan pruritusun demir depolarinin takviye edilmesiyle düzeldigi de bildirilmistir33. DE'nin klasik belirtileri anemi belirtilerine benzer. Anemik olmayan hastalarda ise demir eksikliginin en önemli klinik bulgusu kronik yorgunluktur zira demir oksidatif metabolizmadaki enzimler için gerekmektedir. Eriskinlerde yorgunlugun yaninda, çalisma kapasitesinde ve egzersiz toleransinda azalma, çocuk ve adolesanlarda motor ve mental gelismede olumsuz etkilenmeye yol açar20,30. Tüm bu bulgularin yani sira DE olan hastalarin, anemi olsa bile tamamiyla asemptomatik olabilecekleri unutulmamalidir30,32.

DE arastirilmasinda hemoglobin konsantrasyonu ve hematokrit ölçümü, bu testlerin ucuz ve standart olmasi nedeniyle siklikla kullanilmaktadir. Dünya saglik örgütü önerisine göre aneminin laboratuar tanisi için kadinlarda Hb <12 g/dL ve erkekler için Hb <13 g/dL olmasi gerekmektedir30. Normal hemoglobin degerleri demir eksikligi varligini dislamaz çünkü hemoglobinin anemi tani ölçütlerine uyacak sekilde düsmesinden önce kisinin normal demir depolarindan çok fazla miktarda kayip olmasi gerekmektedir. Alt si- nirda MCH (mean corpuscular hemoglobin) ile normal hemoglobin degerleri anemi olmaksizin DE'ye isaret edebilir ve bu da en iyi serum ferritin düzeyi ile ölçülmektedir. Sadece DE' de çok düsük ferritin degerleri olur bu nedenle serum ferritin ölçümü demir depolarini gösterme yönünden oldukça duyarlidir20,30,32. Her ne kadar ferritin hücre içi demir depo proteini ise de küçük bir miktar ferritin dolasima geçmekte ve laboratuar olarak ölçülebilmektedir. 1 ng/mL serum ferritini yaklasik 8 mg depo demire esdegerdir. Inflamasyon olmaksizin (normal serum CRP konsantrasyonunda, <0,5 mg/dL) 30 µg/L düzeyinin altindaki ferritin degerleri demir eksikligini göstermektedir32. Ferritin ayni zamanda akut faz reaktani oldugundan inflamasyon varliginda normal serum ferritin düzeyleri DE' yi dislatmaz. Bu durumda transferin satürasyonu ölçülmelidir. Çünkü transferin tasi- nan demiri baglayan tek proteindir ve kemik iligi demir depolari ni yansitir34. Sonuçta DE ve DEA' nin tanisi için istenecek laboratuar testler baslangiçta tam kan sayimi, ferritin olmali gereginde total demir baglama kapasitesine, serum demir düzeyi ve transferin satürasyonuna bakilmalidir20,30,33.

Demir Eksikligi ve Androgenetik Alopesi

AGA ile demir depolarinda azalma arasinda bir iliski olabileceg i, demir eklenmesinin tedaviyi olumlu yönde etkiledi- gi yolunda görüsler ilk olarak Rushton ve ark.'nin8 diffüz alopesisi olan 50 premenopozal kadin hastayi biyokimyasal ve trikolojik olarak degerlendirdikleri çalismada dikkat çekmektedir. Bu çalismada kullandiklari diffüz alopesi ifadesini çalismalarinin sonucunda elde ettikleri trikolojik verilerle AGA'yi tanimlamak için kullandiklari anlasilmaktadi r. Otuz alti AGA hastasinda (tüm olgularin %72'si) serum ferritin düzeyi 40 µg/L'nin altinda bulunmustur ki bu deger kontrol olgularinda saptadiklari en düsük degerdir. Ayni arastirmacilar daha sonra yaptiklari bir baska çalismada, serum ferritin düzeyi 40 µg/L degeri altina düstügünde saç dökülmesinin baslayacagini ve bu degerin kritik esik olusturdug unu öne sürmüslerdir. Diger taraftan çalismalarinda AGA olgularinda serum ferritin düzeyi 40 µg/L seviyesinden yüksek hastalarin siproteron asetat ve etinil östradiol tedavisine daha iyi yanit verdigini belirlemislerdir12.

Daha sonraki yillarda yapilan 2 çalismada ise demir depolari ile alopesi arasindaki iliski gösterilememistir15,16. Aydingöz ve ark.15 diffüz alopesi ve kadin tipi alopesi olarak iki farkli sekilde tanimladiklari AGA'nin farkli varyantlari olan 43 hastanin serum ferritin ve Hb degerlerini 46 kontrol ile karsilastirmislar ve gerek demir depolarinda azalma gerekse DEA yönünden saç dökülmesi olan hastalar lehine anlamli bir farklilik saptamamislardir. Serum ferritin degeri hasta grubunda %32,5, kontrol grubunda %45,6 oranlarinda 15 µg/L'nin altinda bulunmustur. Çalismalarinda saglikli kontrollerin yaslari verilmediginden hasta ve kontrol olgulari nin yas dagilimi açisindan standardize edilip edilmedigi anlasilamamaktadir. Sinclair ve ark16. ise 6 aydan uzun süredir diffüz saç kaybi yakinmasi olan 194 kadin hastanin 117'sinde histopatolojik olarak AGA tanisi koymuslardir. Çalismadaki toplam 194 olgunun sadece 12'sinde (%6,2) serum ferritin düzeyini 20 µg/L altinda bulmuslardir ve bunlarin 7'si AGA olarak degerlendirilen olgulardir. Antiandrojen tedaviye demir destegi de eklenen bu hastalarin 4'ünde saç hacminde artis saptanmis digerlerinde ise yanit alinamamistir. Arastirmacilar elde ettikleri bulgularini, demir ile saç dökülmesi arasindaki iliskinin, saç dökülmelerinde rutin arastirmalarda ferritin düzeylerinin istenmesinin ve saç dökülmesi tedavisinde demir verilmesinin çok net olmadigi seklinde yorumlamislardir16.

Daha sonra demirin farkli saç dökülmelerinde önemli bir rol oynayabilecegi görüsü Kantor ve ark17. tarafindan öne sürülmüstür. Arastirmacilar AGA'da predispozan bir degiskenin alopesiyi tetikleyebilecegini ve DE ile tetiklenmis alopesilerde hastalarinin demir tedavisinden daha fazla yararlanabileceg ini belirtmektedir. Çalismalarinda AGA, TE ve AA tanisi konan 106 hastanin serum hemoglobin ve ferritin düzeylerini degerlendirmislerdir. Bu çalismada AGA tanisi Olsen'in35 tanimladigi, ön saç çizgisinin korunarak orta hatta saç ayrim çizgisinin frontal bölgede daha genis olup vertekse dogru daraldigi çam agaci görüntüsü modeline göre alinmistir. Hasta grubunda yer alan 52 AGA olgularinda serum Hb düzeylerinde kontrollere göre fark izlenmezken ortalama serum ferritin degerleri anlamli olarak düsük bulunmustur. Anemi olmaksizin serum ferritin düsüklügünün AGA'yi tetikleyebilecegi görüsünü öne sürmüslerdir17.

Son olarak yeni bir çalismada, Rushton'in konuyla ilgili ilk çalismasina benzer sekilde, saç dökülmesi olan hastalar serum ferritin düzeyleri de dahil olmak üzere biyokimyasal olarak degerlendirilmis, 13-81 yas arasindaki 181 hastanin 159'unda trikogram yöntemi ile AGA saptanmistir19. Bregy ve Trüeb'in19 bu çalismasinda AGA klinik tanimi Ludwig modeline göre36 yapilmistir. AGA olgulari trikogram bulgulari- na göre aktif, ya da telojen dökülmeyle kombine olacak sekillerde alt gruplara ayrilmistir. Tüm AGA olgularinda ve alt gruplarda trikogram sonuçlariyla elde edilen telojen saç degerleri arasinda korelasyon saptanmamistir. AGA hastalari nda serum ferritin düzeylerinin degerlendirildigi çalismalar Tablo 1' de yer almaktadir.

Demir Eksikligi ve Telojen Efluvium

TE ve demir arasindaki iliskiyi arastiran çalismalarda da karsi t sonuçlar elde edilmistir. Rushton ve ark.2 kesitsel çalismalari nda tümü kadin 200 kronik TE hastasinda serum ferritin degerlerini %95 oraninda 70 µg/L degerinin altinda, %65 oraninda 40 µg/L degerinin altinda bulmuslardir. Ayni arasti rmacilar 22 kronik TE hastasinda 6 ay süre ile günlük demir ve L-lysine alimi sonrasinda serum ferritin düzeyinin arttigi ve telojen saç oraninin azaldigini bildirmislerdir2 . Rushton daha sonra saptadiklari bu bulguyu çift kör plasebo kontrollü bir çalismada dogrulamistir. On iki kronik TE hastasindan 7'sine önceki çalismada verilen ayni tedaviyi, demir (72 mg) ve L-lysine (1,5 gr) tedavisini, 5'ine ise plasebo vermistir. Tedavi alan grupta serum ferritin düzeyi artmis ve dökülen saçlar plasebo grupta %9, tedavi alanlarda %31 oraninda azalmi stir. Istatistiksel anlamliliktan söz edilmemistir, p degeri verilmemistir. Her 3 çalismada kadin hastalarin yas araliklari da bilinmemektedir. Daha sonra yapilan Sinclair16 ve Kantor ve ark.'nin17 çalismalari ise TE'de demirin önemini destekleyecek veriler göstermemistir. Sinclair ve ark16 büyük kismini AGA olarak tanimladiklari tüm hastalar arasinda demir düzeyinin düsük saptandigi 12 olgunun sadece 3'ünü demir eksiklig ine bagli gelismis kronik TE olarak degerlendirilmistir ve bu 3 hastaya 6 ay kadar süre ile verilen demir tedavisinin saç dökülmesinde düzeltme yaratmadigini vurgulamislardir. Çalismalarinda AGA ve kronik TE tanisi alan hastalarin yas dagilimlari ayri olarak verilmemistir.

Kantor ve ark17. ise 18-71 yaslari arasindaki toplam 30 TE olgusunda genel olarak baktiklarinda serum Hb ve ferritin de- gerlerinin normalden farkli olmadigini ancak sadece 40 yas altindaki 4 olguda hem Hb hem de serum ferritin düzeylerinin 6 kontrol olguya göre anlamli düsük oldugunu belirlemislerdir. Bregy ve Trüeb19 de trikolojik olarak degerlendirilen ve TE tanisi alan (22 olgu) ve AGA'yla kombine TE tanisi alan (113 olgu) toplam 135 hastanin sadece 12'sinin serum ferritin degerini 10 µg/L'nin altinda bulmus ve telojen saç de- gerleri ile serum ferritin degerleri arasinda korelasyon saptamami stir. TE olgularinda serum ferritin düzeylerinin degerlendirildig i çalismalar Tablo 2' de yer almaktadir.

Demir Eksikligi ve Alopesi Areata

Inflamatuar bir hastalik olan AA'da demir eksikliginin ek bir rol oynayip oynamadigini degerlendiren çalisma sayisi çok degildir. White ve ark.13 21 kadin AA hastasinda DE' yi %71 oraninda, DEA'yi %14 oraninda saptamislardir. Erkek hastalari nda ise DE ve DEA gözlenmemistir. Çalismalarinda kontrol grubu kullanilmamis, normal popülasyonda saptanan DE görülme oranlariyla sonuçlarini degerlendirmislerdir. Demirin saç büyümesinde önemli bir rol oynadigini ve serum ferritin düzeyi 40 µg/L'nin altinda olan AA hastalarinda, tipki AGA tedavisine demir eklenmesinde oldugu gibi demir takviyesinin ek yarar saglayacagini öne sürmüslerdir. Daha sonra yapilan baska bir kontrolsüz çalismada 21 kadin hastada serum ferritin seviyesi %24 oraninda 15 µg/L'nin altinda saptanmis ancak bu oranin normal popülasyonda beklenenden farkli olmadigi seklinde yorumlanmistir.14

Bu grup hastalarda yapilan tek kontrollü çalismada ise 17 AA hastasinda serum ferritin düzeylerinin normallere göre anlamli olarak düsük çiktigi belirlenmistir. Ayni çalismadaki 7 alopesi üniversalis ve alopesi totalis olgusunda ise ayni bulgu saptanmamistir17. Arastirmacilar etyopatogenetik olarak farkli bir yerde olan AA'da sürpriz olarak degerlendirdikleri bu bulgularini "esik hipotezi" ile yani azalmis demir depolarinin farkli tiplerde alopesi gelisme esigini düsürebileceg i seklinde açiklamislardir.

Sonuç

Çalismalardaki alopesi tanimlari arasindaki belirgin farkli- liklar, DE' nin degerlendirilmesinde kullanilan farkli ferritin düzeyleri, yöntem farkliliklari ve DE 'nin toplumda sik gözlenebilen bir patoloji olmasi, DE ve DEA 'nin saç dökülmesindeki yerini saptamaya yönelik çabalarda sonuca varmayi zorlastirmaktadir. Demir eksikliginin alopesi varligiyla iliskisine dair kanitlar, bu iliskinin bir neden-sonuç iliskisi olup olmadigi veya su ana kadar hiç degerlendirilmeyen baska degiskenler gündeme geldiginde, bu iliskinin varligini sürdürüp sürdürmeyecegi ortaya konabilmis degildir. Hemoglobin, serum ferritin düzeyi gibi degiskenlerin alopesiye neden olup olmadigi konusunda karara varabilmek için farkli merkezlerde benzer arastirmalarin tekrarlanarak benzer sonuçlara ulasilabilmesi gerekmektedir. Alopesiyi tetikleme olasiligi olan ve henüz bilinmeyen baska degiskenlerin de var olabilecegi göz önünde tutularak, çoklu analizlerle gerçek nedensel iliskilerin ortaya konmasi, tedavi ve korunma konusundaki uygulamalara önemli katki saglayacaktir.

Kaynaklar

1. Van Netse DJ, Rushton DH: Hair problems in women. Clin Dermatol 1997;15:113-25.

2. Rushton DH, Norris MJ, Dover R, Busuttil N: Causes of hair loss and the developments in hair rejuvenation. Int Journal of Cosmetics Science 2002;24:17-23.

3. McMichael AJ, Pearce DJ, Wasserrman D et al: Alopecia in the United States: outpatient utilization and common prescribing patterns. J Am Acad Dermatol 2007;57:49-51.

4. Xu F, Sheng YY, Mu ZL et al: Prevalence and types of androgenetic alopecia is Shanghai, China: a community-based study. Br J Dermatol 2009;160:629-32.

5. Kyriakis K, Paltatzidou K, Kosma E, Sofouri E, Tadros A, Rachioti E. Alopecia areata prevalence by gender and age. J Eur Acad Dermatol Venereol 2009;23:572-3.

6. Venning VA, Dawber RPR: Patterned andrgenic alopecia in women. J Am Acad Dermatol 1998;18:1073-7.

7. Rushton DH: Nutritional factors and hair loss. Clin Dermatol 2002;27:396-404.

8. Rushton DH, Ramsay ID, James KC, Norris MJ, Gilkes JJ. Biochemical and trichological characterization of diffuse alopecia in women. Br J Dermatol 1990;123:187-97.

9. Futterweit W, Dunaif A, Yeh HC, kingsley P: The prevalence of hyperandrogenism in 109 consecutive female patients with diffuse alopecia. J Am Acad Dermatol 1998;19:831-6.

10. Yerebakan Ö, Köslü A, Altunay I, Dirican A: SAHA Sendromunda Ludwig modeli androgenetik alopesi Turkderm 1995;29:88-92.

11. Hard S: Non-anemic iron deficiency as an etiologic factor in diffuse loss of hair of the scalp in women. Acta Derm Venereol 1963;43:562-9.

12. Rushton DH, Ramsay ID: The importance of adequate serum ferritin levels during oral cyproterone acetate and ethinyl oestradiol treatment of diffuse androgen-dependent alopecia in women. Clin Endocrinol 1992;36:421-7.

13. White MI, Currie J, Williams MP: A study of the tissue iron status of patients with alopecia areata. Br J Dermatol 1994;130:261-3.

14. Boffa MJ, Wood P, Griffiths CE: Iron status of patients with alopecia areata. Br J Dermatol 1995;132:662-4.

15. Aydingoz IE, Ferhanoglu B, Guney O: Does tissue iron status have a role in female alopecia? J Eur Acad Dermatol Venereol 1999;13:65-7.

16. Sinclair R: There is no clear association between low serum ferritin and chronic diffuse telogen hair loss. Br J Dermatol 2002;147:982-4.

17. Kantor J, Kessler LJ, Brooks DG, Cotsarelis G: Decreased serum ferritin is associated with alopecia in women. J Invest Dermatol 2003;121:985-8.

18. Deloche C, Bastien P, Chadoutaud S et al: Low iron stores: a risk factor for excessive hair loss in non-menopausal women. Eur J Dermatol. 2007 Nov-Dec;17:507-12.

19. Bregy A, Trueb RM: No asociation between serum ferritin levels >10 µg/l and hair loss activity in women. Dermatology 2008;217:1-6.

20. Trost LB, Bergfeld WF, Calogeras E: The diagnosis and the treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss. J Am Acad Dermatol 2006;54:824-44.

21. Rushton DH: Decreased serum ferritin and alopecia in women. J Invest Dermatol 2003;121:xvii-iii.

22. Chamberlain AJ, Dawber RPR: Significance of iron status in hair loss in women. Br J Dermatol 2003;149:428.

23. Olsen EA: Iron deficiency and hair loss: the jury is stil out. J Am Acad Dermatol 2006;54:903-6.

24. Rushton H, Dover R, Norris MJ, Gilkes JJH: Iron and hair loss in women: what is deficiency? This is the real question! J Am Acad Dermatol 2007;56:518-9.

25. Stoltzfus RJ: Iron deficiency: global prevalence and consequences. Food Nutr Bull 2003;24:99-103.

26. Karimi M, Kadivar R, Yarmohammadi H: Assessment of the prevalence of iron deficiency anemia, by serum ferritin, in pregnant women of Southern Iran. Med Sci Monit 2002; 8:CR488-92.

27. Leenstra T, Kariuki SK, Kurtis JD, Oloo AJ, Kager PA, ter Kuile FO: Prevalence and severity of anemia and iron deficiency: cross-sectional studies in adolescent schoolgirls in western Kenya. Eur J Clin Nutr 2004;58:681-91.

28. Cusick SE, Mei Z, Freedman DS et al: Unexplained decline in the prevalence of anemia among US children and women between 1988-1994 and 1999-2002. Am J Clin Nutr 2008;88:1611-7.

29. Patel KV: Epidemiology of anemia in older adults. Semin Hematol 2008;45:210-7.

30. Killip S, Bennet JM, Chambers MD: Iron deficiency anemia. Am Fam Physician, 2007;75:671-8.

31. Soydal U, Yildirim RC, Aycan S: The prevalence of iron deficiency anemia in the workers of Ankara Soil and Fertilizer Research Institute and the related factors. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2001;21:391-5.

32. Gisbert JP, Gomollon F: An update on iron physiology. World J Gastroenterol 2009;15:4617-26.

33. Valseccchi R, Cainelli T: Generalized pruritus: a manifestation of iron deficiency. Arch Dermatol 1983;229:630.

34. Koulaouzidis A, Said E, Cottier R, Saeed AA: Soluble transferin receptors and iron deficiency, a step beyond ferritin. A systematic review. J Gastrointestin Liver Dis 2009;18:345-52.

35. Olsen EA. The midline part: an important physical clue to the clinical diagnosis of androgenetic alopecia in women. J Am Acad Dermatol 1999;40:106-9.

36. Ludwig E: Classification of the types of androgenetic alopecia (common baldness) occuring in the female sex. Br J Dermatol 1977;97:247-54.

Author affiliation:

Özlem Dicle

Akdeniz Üniversitesi Tip Fakültesi, Deri ve Zührevi Hastaliklar Anabilim Dali, Antalya, Türkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Özlem Dicle, Akdeniz Üniversitesi Tip Fakültesi, Deri ve Zührevi Hastaliklar Anabilim Dali, Antalya, Türkiye E-posta: oyerebakan@akdeniz.edu.tr Gelis Tarihi/Received: 10.02.2010 Kabul Tarihi/Accepted: 13.02.2010

People who read this article also read:
LanguageArticle
EnglishThe Prosperity Plan: Implementing Soldier and Family Care
EnglishCommunity Advocate
EnglishPOSTSCRIPTS
EnglishEffective, exemplary, extraordinary? Towards an understanding of extraordinary outdoor leadership
EnglishThe Small Adventure of Popeye and Elvis

The use of this website is subject to the following Terms of Use