Yatan Sizofreni Hastalarinda Çoklu Antipsikotik Kullanimi/Antipsychotic Polypharmacy in Schizophrenic Inpatients

ÖZET. Amaç: Son yillarda yeni antipsikotiklerin bulunmasi ile birlikte, klinisyenlerin antipsikotikleri çoklu olarak kullandigi gözlenmektedir. Bu çalismada Bakirköy Ruh ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi'nde sizofreni tanisi ile yatarak tedavi gören hastalarda antipsikotiklerin bir arada kullanilma sikligini ve bunun sosyodemografik özellikler ve hastalik özellikleri ile iliskisini arastirmak amaçlanmistir. Yöntemler: 2003 yilinda sizofreni tanisi ile yatarak tedavi gören ve es tanisi olmayan 272 hastanin yatis dosyalari ve yatistan sonraki 1 yila kadar olan poliklinik kayitlari geriye dönük olarak incelenmistir. Hastalarin sosyodemografik verileri, hastalik ve yatis bilgileri ve psikofarmakolojik tedavileri degerlendirilmistir. Bulgular: Yatarak tedavi gören sizofreni hastalarinda çoklu antipsikotik kullanimi %48.89 oraninda görülmüstür. Çoklu antipsikotikler içerisinde, %64.66 orani ile en sik birinci kusak-birinci kusak antipsikotikler kullanilmistir (p<0.05). Çoklu antipsikotik kullanan hastalarda bir yil içerisindeki tekrar yatis sayisi daha fazla bulunmustur (p<0.05). Çoklu antipsikotik kullanan hastalarda hastaligin daha erken yas- ta basladigi saptanmistir (p<0.05). Çoklu antipsikotik kullanan hastalarda hastalik süresi, kullanmayanlara göre daha uzun bulunmustur (p<0.05). Yatis süresinin çoklu antipsikotik kullanan hastalarda kullanmayanlara göre daha kisa oldugu saptanmistir (p<0.05). Sonuç: Yatarak tedavi gören sizofreni hastalarinda çoklu antipsikotik kullanimi, çali smamizda diger yayinlarla benzer bir sekilde yüksek (%48.89) saptanmistir. Antipsikotiklerin çoklu kullanimi hastalik baslangiç yasinin küçük olmasi, hastalik süresinin uzun olmasi ve daha kisa yatis süresi ile iliskili bulunmustur. (Nöropsikiyatri Arsivi 2010; 47: 23-8). Anahtar kelimeler: Antipsikotik, sizofreni, çoklu kullanim, yatan hasta. ABSTRACT. Objective: Since new anti-psychotics have been developed in recent years and their use became increasingly common, clinicians prefer treatment with antipsychotic polypharmacy. The aim of this survey is to determine the prevalence of antipsychotic polypharmacy in patients with schizophrenia at the inpatient unit in Bakirköy Mental Health and Neurological Diseases Training and Research Hospital and to investigate the relationship between antipsychotic polypharmacy, and sociodemographic factors and patient characteristics. Methods: We evaluated the medical records of 272 patients who were diagnosed with schizophrenia without comorbid psychiatric disorders at the inpatient clinic, Bakirköy Mental Health and Neurological Diseases Training and Research Hospital, in 2003 and their records of one-year follow-up period after discharge, retrospectively. Data on sociodemographic features and pharmacological treatments collected from the inpatient records were evaluated. Results: The prevalence rate of antipsychotic polypharmacy use in the treatment of patients with schizophrenia was found to be 48.89%. The most frequently prescribed combination was the first generation+ first generation antipsychotics (64.66 %). The number of the patients rehospitalized within one year was higher in those who had been treated with antipsychotic polypharmacy (p<0.05). The patients treated with antipsychotic polypharmacy were with earlier age at onset of the disease compared to patients with monotherapy (p<0.05). The patients treated with antipsychotic polypharmacy had longer duration of illness than the patients with monotherapy (p<0.05). The patients treated with antipsychotic polypharmacy had shorter duration of hospital stay than patients with monotherapy (p<0.05). Conclusion: We found the frequency of antipsychotic polypharmacy in inpatients with schizophrenia to be 48.89 %, which is similar to the literature. The antipsychotic polypharmacy was observed to be associated with earlier age at illness onset, longer duration of illness and shorter duration of hospital stay. (Archives of Neuropsychiatry 2010; 47: 23-8). Key words: Antipsychotics, schizophrenia, polypharmacy, inpatients.






Latest articles from "Noro-Osikyatri Arsivi":

Our good, (g)old Lithium (January 1, 2014)

Diyabetik Polinöropati için Risk Faktörleri/Risk Factors For Diabetic Polyneuropathy (January 1, 2014)

Validation of the Turkish Version of the Obsessive-Compulsive Inventory-Revised (OCI-R) in Clinical and Non-Clinical Samples/Obsesif-Kompulsif Envanteri-Revize'nin (OKE-R) Türkçe Formu'nun Klinik ve Klinik Olmayan Örneklemlerde Geçerligi (January 1, 2014)

Supratentorial MRG Bulgulari Serebral Adrenolökodistrofiye Benzeyen ADEM Olgusu/A Case of ADEM Mimicking Cerebral Adrenoleukodystrophy Based on Supratentorial MRI Findings (January 1, 2014)

Intihar Girisiminde Bulunan Kisilerde Basa Çikma Tutumlari/Coping Strategies in Patients Who Had Suicide Attempts (January 1, 2014)

Cluster-Like Headache Associated with Symptomatic Chiari Type 1 Malformation/Semptomatik Chiari Malformasyonu Tip 1 ile Iliskili Küme Bas Agrisi (January 1, 2014)

Baski Hatasi / Erratum (January 1, 2014)

Other interesting articles:

Marker validation in recombinant inbred lines and random varieties of rice for drought tolerance
Australian Journal of Crop Science (April 1, 2012)

Respiratory enzyme activity and regulation of respiration pathway in seashore mallow (Kosteletzkya virginica) seedlings under waterlogging conditions
Australian Journal of Crop Science (April 1, 2012)

Absorption and accumulation characteristics of nitrogen in different wheat cultivars under irrigated and dryland conditions
Australian Journal of Crop Science (April 1, 2012)

Sinif Ögretmeni Adaylarinin Okudugunu Anlama Stratejileri Ile Ögrenme ve Ders Çalisma Stratejileri Arasindaki Iliski
Kuram ve Uygulamada Egitim Bilimleri (July 1, 2012)

Migren Hastalarinda Travma Sonrasi Stres Bozuklugu: Migren, Travma ve Aleksitimi/Post-Traumatic Stress Disorder in Migraine Patients: Migraine, Trauma and Alexithymia
Noro-Psikyatri Arsivi (July 1, 2013)

Dis Ticaretin Finansmaninda Göçmen Gönderilerinin Rolü: Türkiye Örnegi/The Role of Migrants' Remittances in Foreign Trade: The Case for Turkey
Sosyoekonomi (January 1, 2012)

Gelismekte Olan Ülkelerde Politik Istikrarin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi/The Effect of Political Stability on Economic Growth in Developing Countries
Sosyoekonomi (January 1, 2012)

Publication: Noro-Osikyatri Arsivi
Author: Özalmete, Özlem Albayrak
Date published: January 1, 2010

Giris

fiizofreni hastalarinda tedavi direncinin iyilesmeyi engelleyen en önemli faktörlerden biri oldugu, tedavi yaniti olsa bile hastalari n büyük bir kisminda negatif belirtilerin ve özellikle bilissel bozulmani n devam ettigi bilinmektedir (1). Ilaç uyumu sorunlarinin ve yan etkilerinin azimsanmayacak oranda oldugu bu hastalik grubunda, uygun tedavinin seçiminde zorluklar yasanmaktadir. Son yillarda yeni antipsikotiklerin bulunmasi ile birlikte, klinisyenlerin antipsikotikleri çoklu olarak kullandigi gözlenmektedir (2-4).

Etkinligi ve güvenirliligi kanitlanmamis olmasina ragmen antipsikotilerin çoklu kullanimi yillar içerisinde artis göstermektedir (5,6). California Üniversitesi'nde yapilan bir çalismada, 1999 ve 2004 yillarindaki çoklu antipsikotik kullanim oranlari karsilas- tirilmis, 1999 yilinda %3 olan bu oranin 2004 yilinda %13.7'ye yükseldigi ve ayni zamanda yatis oranlarinin da ayni yillar için %7.2'den %9'a yükseldigi saptanmistir (7). Benzer bir sekilde, 1995 ile 2000 yili kayitlarinin karsilastirildigi bir çalismada bu oranin %15 arttigi bildirilmistir (8). 1998-2000 yillari arasindaki kayitlarin incelendigi baska bir çalismada ise, atipik antipsikotiklerle çoklu kullanimin artis gösterdigi, tüm antipsikotiklerle çoklu kullanim oraninin ise %40 oldugu bulunmustur (9).

Antipsikotiklerin çoklu kullanim sikligi, arastirmanin yapildi- gi ülkelere ve merkezlere göre degisim göstermektedir. Fransa'da yapilan farmakoepidemiyolojik arastirmada, sizofreni hastalarinin %46.8'inin en az iki antipsikotik kullandigi bildirilmistir (10). Ispanya'da bir bölge psikiyatri hastanesinin akut yatakli servislerinde yapilan bir çalismada, sizofreni hastalarinda iki veya daha fazla antipsikotikle taburculuk orani %55.5 olarak saptanmistir (11). Dogu Asya'daki alti ülkede (Çin, Hongkong, Japonya, Kore, Singapur, Tayvan) çok merkezli olarak yapilan bir çalismada bu oran %48, ülkeler arasinda ise en sik olarak Japonya'da %79 oraninda bulunmustur. Sikligin, hastalarin yasi, hastalik süresi ile iliskili oldugu ve ülkelere göre farkli olmasinin kültürel, ekonomik ve politik farklardan kaynaklandigi bildirilmis- tir (12). Japonya'da yapilan bir baska çalismada ise, taburcu olan sizofreni hastalarinin %90'inin reçetelerinde en az iki, yarisinda ise en az üç antipsikotik bulundugu bildirilmistir (13).

Ülkemizde, Türkiye geneline dair yapilmis bir siklik çalismasi yoktur. Ruh sagligi ve hastaliklari hastanelerindeki psikofarmakolojik tedavilerin kalite yönünden degerlendirildigi bir çalis- mada antipsikotiklerin çoklu kullanim sikligi %64.7 olarak bildirilmistir (14). 2002 yilinda sizofreni ve sizoafektif bozukluk tanilari ile Samsun Ruh ve Sinir Hastaliklari Hastanesi'nde yatarak tedavi gören hastalarda ise %38.2 oraninda çoklu antipsikotik kullani mi oldugu, bu hastalarin yatis sürelerinin anlamli derecede uzun oldugu, ancak antikolinerjik kullanim oranlarinin tek antipsikotik kullananlara göre daha az siklikta oldugu bildirilmistir (15). Ayaktan takibi yapilan 274 sizofreni hastasinin degerlendirildi gi bir baska çalismada, antipsikotiklerin bir arada kullanimi %54.4 oraninda saptanmistir (16).

Tedavi kilavuzlarinda, çoklu antipsikotik kullanimi önerilmemekte, dirençli hastalarda yeterli doz ve süredeki monoterapi denemeleri ve klozapin kullanimi sonrasinda son seçenek olarak veya bir antipsikotikten digerine geçis sirasinda kullanilabilece gi bildirilmektedir (17-19). Buna ragmen, antipsikotiklerin siklikla bir arada kullanilmasinin nedenleri tartisilmaktadir. Öne çikan nedenler arasinda, tedavi etkinligini artirmak, yan etkileri azaltmak, ilaç uyumunu artirmanin yani sira hastaligin bazi belirtilerinin yatis süresini kisaltmak amaciyla hizla giderilme ihtiyaci, doktor basina düsen hasta sayisinin fazla olmasi, rehabilitasyon hizmetlerinin yeterli olmamasi gibi etkenler bildirilmektedir (20).

Pandurangi ve Dalkiliç, klinisyenlerin çoklu antipsikotik kullani mini tercih etmelerinin mantiksal nedenlerini yaptiklari derleme çalismasinda degerlendirmislerdir. Dopamin reseptör tutulum oranini artirmak, adrenerjik, histaminik ve muskarinik reseptörler gibi digerlerlerinde de antagonizma saglamak, bazi reseptörlerde (örnegin 5HT1A) agonistik etki saglamak, ilaçlar arasindaki farmakokinetik ve farmakodinamik etkilesimlerden yararlanmak ve yan etkileri azaltmak bu nedenlerin basinda gelmektedir. Ikinci kusak antipsikotiklerin birlikte kullanilarak yapildigi klinik çalis- malarin bir kisminda, tedaviye dirençli hastalarda ve yan etkileri azaltmada basari saglandigi bildirilmektedir (21). Özellikle klozapine eklenen ikinci kusak antipsikotiklerin tedaviye dirençli hastalarda etkili oldugu belirtilmektedir (22). Ancak kontrolllü çalis- malarin yeterli olmadigini, bazi antipsikotiklerin bir arada kullani- minin daha fazla çalisildigini ve çalisma sürelerinin yeterli olmadi gini bildiren çalismalar da mevcuttur (23).

Çoklu antipsikotik kullaniminin ilaç etkilesimleri yönünden tehlikesiz kabul edilemeyecegi ve sizofreni hastalarindaki ölüm oranini artirdigi yönünde yapilan çalismalar da vardir (24,25). 88 sizofreni hastasinin 10 yillik izlemi sonucunda elde edilen veriler ölüm oranlarinin antipsikotiklerin çoklu kullanildigi vakalarda 2-3 kat artis gösterdigini bildirmektedir (26). Yan etki sikligindaki artis, ayni zamanda hastane yatislarinin uzamasina ve maliyet artisina neden olmaktadir (27).

Çalismamizda Bakirköy Ruh ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi'nde sizofreni tanisi ile yatarak tedavi gören hastalarda antipsikotiklerin bir arada kullanilma sikligini saptamak ve bunun sosyodemografik özellikler ve hastalik özellikleri ile iliskisini arastirmak amaçlanmistir.

Yöntemler

Bakirköy Ruh ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi'ndeki 8 genel psikiyatri servisi arasindan, numarasi çift sayi olan 4 servis rastlantisal olarak seçilerek, bu sevislerde 2003 yilinda yatarak tedavi görmüs, sizofreni tanisi almis ve es tanisi olmayan 328 hasta çalismaya alinmistir. Bu hastalarin yatis dosyalari ve yatistan sonraki 1 yila kadar olan poliklinik kayitlari geriye dönük olarak incelenmistir. fiizofreni tanisi ve es tanilar, hastayi takip eden psikiyatri uzmanin klinik gözlemle koydugu tani ve tanilar esas alinarak degerlendirilmistir. Dosya kayitlari ve klinik tanisi arasinda tutarsizlik bulunan ve/veya verileri yetersiz olan 21, es tani bulunan 35 (24 depresyon, 11 anksiyete bozuklugu), toplam olarak 56 dosya çalisma disi birakilmistir. Es tani oranlari sirasiyla n=22 depresyon, n=9 okb ve n=4 panik bozukluktur. Hasta dosyalari, hazirlanan dosya inceleme formu ile degerlendirilmistir. Bu form ile hastanin sosyodemografik verileri, hastalik ve yatis bilgileri ve psikofarmakolojik tedavileri degerlendirilmistir.

Antipsikotiklerin minimum etkin tedavi dozlari Amerikan Psikiyatri Birligi'nin fiizofreni Hastalarinda Tedavi Kilavuzu'na göre, haloperidol 5 mg/gün, klorpromazin 300 mg/gün, tiyoridazin 300 mg/gün zuklopentiksol 25 mg/gün, supentiksol 3 mg/gün, sufenazin 5 mg/gün, klozapin 150 mg/gün, risperidon 2 mg/gün, olanzapin 10 mg/gün, ketiyapin 300 mg/gün, sülpirid 400 mg/gün, amisülpirid 400 mg/gün olarak belirlenmistir. Minimum etkin süre ise ayni kilavuza göre en az 2 hafta olarak belirlenmistir (17). Birden fazla antipsikotik ilacin, etkin dozunda, hastanede yatis esnasinda en az 2 hafta süre ile bir arada kullanilmasi ve hastanin taburculu gu sirasinda kullanilmaya devam ediliyor olmasi çoklu antipsikotik tedavi olarak kabul edilmistir. Tedavi dozu altinda, bir hafta süreden uzun kullanilan antipsikotikler ek ilaç olarak kabul edilmistir. Çalismamizda yalnizca antipsikotik ilaçlarin çoklu kullanimi degerlendirildiginden, antikolinerjikler, benzodiyazepinler, duygudurum düzenleyicileri ve antidepresanlar gibi ek psikotrop ilaçlar inceleme disinda birakilmistir.

Hastalarin yatis sonrasi bir yillik poliklinik takipleri, poliklinik kayitlarindan ve dosyalarindan incelenmistir. 1 yil içinde 4 ve daha fazla poliklinik basvurusu olanlar düzenli takibe gelen hastalar olarak kabul edilmistir. Ayrica, hastalarin bir yil içerisindeki tekrar yatislari degerlendirilmistir.

Hastane idaresinden izin alinarak incelenen veriler, SPSS v.13 programi kullasnilarak analiz edilmistir. Niteliksel verilerin karsilastirilmasinda ki kare testi, ortalamalarin karsilastirilmasi nda ikili gruplar için t testi, üçlü gruplar için tek yönlü varyans analizi uygulanmistir. Anlamlilik düzeyi p<0.05 olarak alinmistir.

Bulgular

Bu çalismada sizofreni tanisi ile yatarak tedavi gören 272 hastani n dosyasi geriye dönük olarak incelenmistir. %51.1'i (n=139) erkek, %48.9'u (n=133) kadin olan hastalarin, yas ortalamasi 35.57±10.15 olarak hesaplanmistir. Hastalarin %67.64'ünün (n=184) saglik sigortasinin oldugu saptanmistir. Hastalarin %34.21'inin saglik sigortasinin SSK, Emekli Sandigi ve Bag-Kur oldugu, %33.43 nün Yesil Kart, 2022, Vakif ve Kaymakamlik destegi oldugu ve %33.36'sinin saglik sigortasinin olmadigi saptanmistir. Çoklu antipsikotik kullanan ve kullanmayan hastalarda sosyodemografik veriler karsilastirilmis ve Tablo 1'de özetlenmistir. Her iki grupta cinsiyet (p=0.912), ortalama yas (p=0.369) ve saglik güvencesinin olup olmamasi (p=0.432) açisindan anlamli fark saptanmamistir.

Ortalama hastalik baslangiç yasi 23.30±5.92, ortalama hastali k süresi 12.23±8.13 yil, ortalama yatis süresi 27.78±16.47 gün, ortalama yatis sayisi 4.56±4.87 olarak saptanmistir. Çoklu antipsikotik kullanan hastalarda hastaligin daha erken yasta basladi gi saptanmistir (p=0.003). Çoklu antipsikotik kullanan hastalarda hastalik süresi, kullanmayanlara göre daha uzun bulunmus- tur (p=0.035). Yatis süresinin çoklu antipsikotik kullanan hastalarda kullanmayanlara göre daha kisa oldugu saptanmistir (p=0.007). Yatis sayisi açisindan iki grup arasinda istatistiksel olarak fark saptanmamistir (p=0.763) (Tablo 2).

Hastalarin yatis sonrasi bir yillik poliklinik kayitlari incelendi ginde, %46'sinin (n=126) poliklinik basvurusunun olmadigi, %39'unun (n=105) düzensiz (yilda 4 kereden az), %15'inin (n=41) düzenli (yilda 4 kere ve üzeri) poliklinik basvurusunun oldugu saptanmistir. Bu oranlarin çoklu antipsikotik kullananlar ve kullanmayanlar arasindaki dagilimi Tablo 3'de gösterilmistir. Aralari ndaki fark istatistiksel olarak anlamli bulunmustur (p=0.038). Bir yil içerisinde 76 (%27.94) hastanin tekrar yatisinin oldugu saptanmistir. Tekrar yatislarin çoklu antipsikotik kullananlar içindeki orani %36.09 (n=48), kullanmayanlar içindeki orani ise %23.02 (n=32) hesaplanmistir ve aralarindaki fark istatistiksel olarak anlamli bulunmustur (p=0.023) (Tablo 3).

Çoklu antipsikotik kullanimi toplamda %48.89 oraninda saptanmi stir. Çoklu antipsikotikler içerisinde, %64.66 (n=86) orani ile en sik birinci kusak-birinci kusak antipsikotikler kullanilmis- tir. Bu grupta, birinci kusak antipsikotiklerin ikinci kusak antipsikotikler ile birlikte kullanim orani %33.08 (n=44); ikinci kusak antipsikotiklerin bir arada kullanim orani ise %2.26'dir (n=3). Çoklu antipsikotik tedavide 34 çesit antipsikotik kombinasyonu kullanilmistir. En sik birlikte kullanilan antipsikotikler Tablo 4'te gösterilmistir.

Tek olarak kullanilan antipsikotikler arasinda %45.32 (n=63) orani ile en sik haloperidolün, ikinci sirada ise %14.38 (n=20) orani ile klozapinin kullanildigi saptanmistir. Klozapinin tüm antipsikotikler içindeki kullanim orani ise %11.02'dir (n=30). Depo antipsikotikler sadece %2.87 (n=4) oraninda yalniz basina kullani lmistir. Depo antipsikotiklerin çoklu antipsikotikler arasinda kullanim orani ise %46.61'dir (n=62). sufenazin depo %77.27 (n=51) orani ile en sik kullanilan depo antipsikotiktir.

Ek antipsikotik kullanim orani %82.72 (n=225) bulunmustur. En sik kullanilan ek antipsikotik %65.77 (n=148) orani ile klorpromazindir. Ek antipsikotik kulanim orani çoklu antipsikotik kullananlarda %41.35 (n=55) iken, kullanmayanlarda %61.15 (n=85) dir. Aralarindaki fark istatistiksel olarak anlamli bulunmustur (p=0.011). Antikolinerjiklerin kullanim orani %83.82 (n=228) bulunmustur. Bu oran çoklu antipsikotik kullananlarda %83.45 (n=111), kullanmayanlarda ise %84.17'dir (n=117). Aralarindaki fark istatistiksel olarak anlamli bulunmamistir (p>0.05).

Tartisma

Çalismamizda, 2003 yilinda yatarak tedavi gören sizofreni hastalarinin çoklu antipsikotik kullanim sikligi %48.8 olarak bulunmustur. Bu siklik arastirmanin yapildigi merkezlere, bu merkezlerdeki klinisyenlerin farkli yaklasimlarina ve hasta popülasyonuna göre degismektedir (21). Çalismamizin yapildigi Bakirköy Ruh ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi (BRSHEAH), Türkiye'nin nüfus açisindan en yogun bölgesine hizmet vermektedir. Bunun yaninda sevk zincirinde uzun yillar son durak olarak kabul edildigi için Türkiye'nin her bölgesinden hastalarin basvurdugu, ancak yatak kapasitesinin sinirli olmasi nedeniyle, yatis- çikis döngüsünün hizli oldugu bir hastanedir.

1998 yilinda üç farkli ruh sagligi ve hastaliklari hastanesinin verileri ile yapilan bir çalismada bu siklik %64.7 olarak bildirilmistir (14). Samsun Ruh ve Sinir Hastaliklari Hastanesinin 2002 kayitlari degerlendirilerek yapilan bir çalismada ise antipsikotiklerin çoklu kullanim sikligi %38.2 olarak bildirilmistir (15). Bu oranlar arasindaki fark, örneklem ve hastane özelliklerinin farkli liklarina, ayrica yöntemdeki degisikliklere bagli olabilir. Nitekim Samsun'da yapilan çalismaya, bizim çalismamizda oldugu gibi sadece sizofreni tanisi olan hastalar degil, sizoafektif bozukluk tanisi olan hastalar da dahil edilmistir. Yapilan bir baska çalismada sizofreni tanisi ile tedavi edilen hastalarin sizoafektif bozukluk tanisi ile tedavi edilenlerden daha yüksek oranda çoklu antipsikotik kullandigi bildirilmistir (28). Diger birkaç çalismada da depo antipsikotikler çalismaya dahil edilmediginden, çoklu antipsikotik kullanim oranlari tahmin edildiginden daha düsük olarak hesaplanmistir (29,30).

Çalismamizda çoklu antispikotikler arasinda en sik %64.66 orani ile tipik antipsikotiklerin bir arada kullanildigi saptanmistir. Birinci kusak-ikinci kusak antipsikotiklerin birlikte kullaniminin daha sik oldugunu bildiren çalismalardan farkli olarak buldugumuz bu sonuç, çesitli olasi nedenlere baglidir (13,30). Depo antipsikotiklerin diger çalismalarda dahil edilmemesi gibi yöntemsel farkliliklarin disinda sonuçlardaki farklilik çalisma yapilan merkezlerin bazi özelliklerini yansitmaktadir. BRSHEAH'nin akut servislerine yatirilan hastalarla ilgili kayitlardan, yatislarin büyük kisminin acil servisten oldugu, hastalarin büyük ölçüde pozitif bulgularla basvurdugu, saldirganlik, özkiyim riski gibi yatis endikasyonlari nin ön planda oldugu görülmektedir. Bu nedenlerle öncelikle tipik antipsikotiklerin tercih edildigi ve buna bagli olarak, birlikte kullanim oranlarinin da tipik antipsikotiklerde yüksek oldugu düsünülmüstür. Söz konusu yatis endikasyonlarinin bulundu gu bir tabloda atipik antipsikotiklerin tercih edilmemesinin bir nedeni de, 2003 yilinda henüz yeni yayginlasmakta olan bu ilaçlarin daha çok negatif bulgular üzerine etkisiyle taninmasi- dir. Merkezler arasindaki farklardan biri de klinisyenlerin yakla- simiyla ilgili olabilir. Tedavi merkezlerinin farkli kosullari nedeniyle, klinisyenler tedavi yaklasimlarinda her merkezin özgün kültürünü yansitmaktadir. Ayrica, hastalarin üçte birinin saglik güvencesi olmamasi, diger üçte birinin ise yüksek maliyetli antipsikotiklerin ödenmesinde sorun yasanan Yesil Kart, 2022, Vaki f ve Kaymakamlik destegi gibi saglik sigortalarina sahip olmasi nedeniyle, düsük maliyetli birinci kusak antipsikotiklerin daha sik tercih edilmesi de diger bir olasi nedendir.

Çalismamizda haloperidol ve klorpromazinin birlikte kullani- minin (%25.56) diger antispikotiklere göre daha fazla oldugu saptanmistir. Bu durum, klorpromazin gibi ilaçlarin belirtiye yönelik seçilmesi tartismasini gündeme getirmektedir. Örnegin bir çalismada, klorpromazin ve ketiyapinin diger antipsikotiklerle birlikte sik olarak kullanildigi bildirilmistir. Bu ilaçlarin özellikle sedasyon etkilerinin belirgin olmasi nedeniyle tercih edilmis olduklari düsünülmektedir (9). Centorino ve arkadaslari, çoklu antipsikotik kullanan sizofreni hastalarinda PANSS'in ajitasyon ve eksitasyon puanlarinin daha yüksek oldugunu tespit etmisler, dolayisiyla da çoklu antipsikotik kullaniminin çogunlukla bu belirtilere yönelik oldugunu saptamislardir (31). Suzuki ve arkadaslari da yaptiklari çalisma ile %90'lara varan bu uygulamanin daha çok bazi belirtilere (intihar, kendisine ve baskalarina zarar verici davranis) yönelik olarak yapildigini, ancak belirtiler iyiles- tikten sonra da ayni tedaviye devam edildigini saptamislar ve aslinda çoklu kullanimin kaçinilabilir bir durum oldugunu bildirmislerdir (32). Miller ve Craig ise çoklu antispikotiklerin en sik kullanilma nedeninin yatis sirasinda herhangi bir nedenle eklenen antipsikotigin daha sonra kesilmesinin ihmal edilmesi oldu- gunu belirtmislerdir (33).

Depo antispikotiklerin bir baska antispikotikle kullanim orani oldukça yüksek (%46.61) bulunmustur. Benzer oranlara rastlanan baska çalismalar da vardir (34). Tedaviye depo antipsikotik eklemenin, tedavi uyumunu artirici bir faktör olarak degerlendirildi gi düsünülmektedir. Depo antipsikotiklerle yapilan çoklu kullanimlarin yüksek siklikta olmasi, tedavi uyumunun çoklu kullanim kararini etkileyen faktörlerden biri oldugunu göstermektedir.

Klozapinin tüm antispikotikler içinde kullanim orani %11.02 bulunmustur. Klozapinin dirençli hastalarda kullanilip kullanilmadi gi ya da çoklu antispikotik kullaniminin klozapin kullanimina alternatif olup olmadigi elimizdeki veriler yeterli olmadigindan de- gerlendirilememektedir. Ancak, bu oranin yapilan benzer çalis- malarla birlikte düsük bulunmasi dikkat çekicidir (29,30). Klozapin kullanim oraninin düsük olmasinin, ilacin yan etkileri, özellikle agranülositoz riski ve sik kontrol gerekliligi nedeniyle oldugu düsünülebilir. fiizofreni hastalarinda antipsikotiklerin çoklu kullanim oraninin %41 olarak bulundugu bir çalismada, bu tedavilerin büyük bir kisminda yeterli olarak tek antispikotik ve klozapin kullani minin olmadigi bildirilmistir (35). Baska bir çalismada klozapin kullanan tedaviye dirençli hastalarin önceki tedavileri incelenmis ve hastalarin, klozapin öncesinde %65 oraninda antispikotiklerin çoklu kullanimi ile tedavi edilmeye çalisildigi görülmüstür. Bu durumun hastalarin yasam kalitesini, hastaligin gidisatini ve saglik harcamalarini olumsuz etkiledigi düsünülmektedir (36). Oysa tedavi kilavuzlarinda klozapinin, çoklu kullanimdan önce son seçenek olarak denenmesi gerektigi belirtilmektedir (17-19).

Çalismamizda elde ettigimiz bir diger önemli veri de çoklu antipsikotik kullaniminin hastalik baslangiç yasi, hastalik süresi ve yatis süresi ile iliskili bulunmasidir. Çoklu antipsikotik kullanan sizofreni hastalarinda ortalama baslangiç yasinin daha küçük olmasi ve ortalama hastalik süresinin daha uzun olmasi, bu hastalarda hastalik gidisatinin kötü oldugunu, bu nedenle antipsikotiklerin bir arada kullanildigini düsündürmektedir. Janssen ve arkadaslari, benzer sekilde hastalik süresi uzun hastalarin, daha yüksek oranda çoklu antipsikotik ile taburcu olduklarini saptamislardir (28). Ancak yatis süresinin çoklu antipsikotik kullanan grupta daha kisa olarak bulunmasi, belirtilere yönelik tedavinin öncelikli olduguna isaret etmektedir. Mc Cue ve arkadaslari, birden fazla antipsikotik kullanan hastalarin yatis sürelerinin kisaldigini bildirmislerdir (8). Ancak, çoklu antipsikotik kullanan hastalarda yatislarin daha uzun oldugunu bildiren çali smalar da vardir (27).

Karmasik tedavi uygulamalari hastanin tedavi uyumunu azaltabilir. Yüksek oranda tedaviye uyum sorunu yasanan sizofreni hastalari için bu durum önemlidir; çünkü hastaligin alevlenmesine ve tekrar yatislara neden olabilir (37). Biz de çalismami zda çoklu antipsikotik kullananlarin poliklinik kontrollerine daha düzensiz olarak geldiklerini veya hiç gelmediklerini saptadi k. Ayrica tekrar yatis oranlarinin da çoklu antipsikotik kullanan grupta yüksek olmasi, çoklu tedaviye uyumun zor olmasina baglanabilir. Çoklu ilaç kullaniminda hastaligin akut dönemindeki belirtiler daha hizli iyilesse bile hasta taburcu olduktan sonra sosyal hayatinda tedaviyi sürdürmekte zorlanmaktadir. Baska bir yaklasimla, çoklu ilaç tedavilerinin, hastalik alevlenmesinin aile iliskileri, is-ugras gibi sosyal nedenlerini engellemedi gi, tedavinin rehabilitasyon boyutunun ilaçlarla ikame edilemeyece gi söylenebilir.

Çalismamizin, geriye dönük olmasi ve verilerin dosya ve bilgi islem kayitlarindan saglaniyor olmasi gibi birtakim sinirliliklari vardir. Bu nedenle, hastalarin klinik durumlari ve ilaçlarin yan etkileri yeterince degerlendirilememistir. Klinisyenlere tedavi tercihlerinin nedenleri sorulamamistir. Bir diger kisitlilik da, tedavi uyumunu degerlendirecek yeterli veriye sahip olunmamasi dir. Hastalarin 1 yillik poliklinik kayitlari incelenmistir; ancak özellikle sehir merkezi disinda yasayan hastalar poliklinik kontrollerini yasadiklari merkezlerde sürdürüyor olabilirler. Hastaneye yatis sayilari için de ayni kisitlilik söz konusudur. Ayrica çalismamizda, bir antipsikotikten digerine geçiste yapilmis olan çoklu uygulamalar ayirt edilememistir. Ancak verilerin taburculuk tedavisini de içeriyor olmasi bu ihtimali azaltabilir.

Son yillarda, sizofreni tedavisinde antipsikotilerin bir arada kullanilmalarinin nedenleri ve uygun sekilde kullaniminin yollari tartisilmaktadir (21,23,38). Yüksek maliyetinin yani sira, istenmeyen yan etkilere ve tedavi uyumunun güçlesmesine neden olabilecek bu uygulama, çalismamizda da tespit edildigi gibi, klinisyenler tarafindan sik olarak tercih edilmektedir (39). Ancak, her ne kadar etkinlik ve güvenirlilik çalismalarina hiz verilmis olsa da, antipsikotiklerin çoklu kullaniminin sizofreni tedavisinde henüz kanitlanmis bir yeri yoktur. Ayrica sizofreni tedavisinin yalnizca bir boyutunu olusturan ilaç tedavisinin, klinik problemlerin tümünü çözmede yeterli olmayacagi gerçegini ihmal etmemek önemlidir.

Kaynaklar

1. Wyatt RJ. Neuroleptics and the natural course of schizophrenia. Schizophr Bull 1991; 17:325-51. [Abstract] / [PDF]

2. Freudenreich O, Goff DC. Antipsychotic combination therapy in schizophrenia: a review of efficacy and risks of current combinations. Acta Psychiatr Scand 2002; 106:323-30. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

3. Ananth J, Parameswaran S, Gunatilake S. Antipsycotic polypharmacy. Curr Pharm Des 2004; 10:2231-8. [Abstract]

4. Wang PS, West JC, Tanielian T et al. Recent patterns and predictors of atipsychotic medication regimens used to treat schizophrenia and other psychoic disoders. Schizophr Bull 2000; 26:451-7. [Abstract] / [PDF]

5. Clark RE, Bartels SJ, Mellman TA et al. Recent trends in antipsychotic combination therapy of schizophrenia and schizoaffective disorder: implications for state mental health policy. Schizophr Bull 2002; 28:75-84. [Abstract] / [PDF]

6. Procyshyn RM, Kennedy NB, Tse G et al. Antipsychotic polypharmacy: a survey of discharge prescriptions from a tertiary care psychiatric instutition. Can J Psychiatry 2001; 46:334-9. [Abstract]

7. Gilmer TP, Dolder CR, Folsom DP et al. Antipsychotic polypharmacy trends among Medicaid beneficiaries with schzophrenia in San Diego Country, 1999-2004. Psychiatry Serv 2007; 58:1007-10. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

8. McCue RE, Waheed R, Urcuyo L. Polypharmacy in patients with schizophrenia. J Clin Psychiatry 2003; 64:984-9. [Abstract] / [PDF]

9. Ganguly R, Kotzan JA, Miller LS et al. Prevalence, trends and factors associated with antipsychotic polypharmacy among Medicaid-eligible schizophrenia patients, 1998-2000. J Clin Psychiatry 2004; 65:1377-88. [Abstract] / [PDF]

10. Brunot A, Lachaux B, Sontag H et al. Pharmaco-epidemiological study on antipsychotic drug prescription in French Psychiatry: Patient characteristics, antipsychotic treatment, and care management for schizophrenia. Encephale 2002; 28:129-38. [Abstract]

11. Lerma-Carrillo I, de Pablo Brühlmann S, del Pozo ML et al. Antipsychotic polypharmacy in patients with schizophrenia in a brief hospitalization unit. Clin Neuropharmacol 2008; 31:319-32. [Abstract]

12. Sim K, Su A, Fujii S et al. Antipsychotic polypharmacy in patients with schizophrenia: a multicentre comparative study in East Asia. Br J Clin Pharmacol 2004; 58:178-83. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

13. Ito C, Kubota Y, Sato M. A prospective survey on drug choice for prescriptions for admitted patients with schizophrenia. Psychiatry and Clin Neurosci 1999; 53(Suppl):S35-40. [Abstract] / [PDF]

14. Ensari H, Ceylan ME, Kilinç E ve ark. Türkiye'deki ruh hastaliklari hastanelerindeki psikofarmakolojik tedavilerin kalite yönünden degerlendirilmesi. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2004; 14:68-78. [Abstract]

15. Böke Ö, Sarisoy G, Akbas S ve ark. Yatan hastalarda çoklu antipsikotik kullanimi: Geriye dönük bir çalisma Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2006; 16:167-73. [Abstract] / [PDF]

16. Sarandöl A, Akkaya C, Cangül fi ve ark. Ayaktan takip edilen sizofreni hastalarinin takip sürelerini etkileyen sosyodemografik, hastalik ve tedaviye ait özellikler. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007; 17:15-23. [Abstract] / [PDF]

17. Leshman AF, Lieberman JA, Dixon LB et al. Practice Guideline for the Treatment of Patients with Schizophrenia. In American Psychiatric Association Practice Guideline for the Treatment of Psychiatric disorders. Washington D.C. and London UK, American Psychiatric Publishing, Inc, 2006; 565-746.

18. Moore TA, Buchanan RW, Buckley PF et al. The Texas Medication Algorithm Project antipsychotic algorithm for schizophrenia: 2006 update. J Clin Psychiatry 2007; 68:1751-62. [Abstract] / [PDF]

19. Canadian Psychiatric Association. Clinical Practice Guideline: Treatment of Schizophrenia (Anonymous). Can J Psychiatry 2005; 50:7-57.

20. Rapp MR, Kaplan A. Polypharmacy revisited. Can J Psychiatry 1981; 26: 569-73.

21. Pandurangi AK, Dalkiliç A. Polypharmacy with second-generation antipsychotics: a review of evidence. J Psychiatr Pract 2008; 14:345-67. [Abstract]

22. Gören JL, Parks JJ, Ghinassi FA et al. When is antipsychotic polypharmacy supported by research evidence? Implications for QI.Jt Comm J Qual Patient Saf 2008; 34:571-82. [Abstract]

23. Tranulis C, Skalli L, Lalonde P et al. Benefits and risks of antipsychotic polypharmacy: an evidence-based review of the literature. Drug Saf 2008;31:7-20. [Abstract]

24. Tempier RP, Pawliuk NH. Conventional, atypical and combination antipsychotic prescriptions: a 2 year comparison. J Clin Psychiatry 2003; 64:673-9. [Abstract] / [PDF]

25. Joukomaa M, Heliovaara M, Knekt P et al. Schizophrenia, neuroleptic medication and mortality. Br J Psychiatry 2006; 108:122-7.

26. Waddington JL, Youseff HA, Kinsella A. Mortality in schizophrenia. Antipsychotic polypharmacy and absence of adjunctive anticholinergic over the course of a 10-year prospective study. Br J Psychiatry 1998; 173:325-9. [Abstract] / [PDF]

27. Centorrino F, Goren JL, Hennen J et al. Multiple versus single antipsychotic agents for hospitalized psychiatric patients: Case control study of risk versus benefits. Am J Psychiatry 2004; 161:700-6. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

28. Janssen B, Weinmann S, Berger M et al. Validation of polypharmacy process measures in inpatient schizophrenia care. Schizophr Bull 2004; 30:1023-33. [Abstract] / [PDF]

29. Tapp A, Wood AE, Secrest L et al. Combination antipsychotic therapy in clinical practice. Psychiatr Serv 2003; 54:55-9. [Abstract] / [Full Text] / [PDF]

30. Weissman EM. Antipsychotic prescribing practices in the Veterans Healthcare Administration-New York Metropolitan Region. Schizophr Bull 2002; 28:31-42. [Abstract] / [PDF]

31. Centorrino F, Fogarty KV, Sani G et al. Use of combinations of antipsychotics: McLean Hospital inpatients, 2002. Hum Psychopharmacol 2005; 20:485-92. [Abstract] / [PDF]

32. Suziki T, Watanabe K, Yagi G et al. Is it valid concurrently use multiple antipsychotics for patients with schizophrenia. Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zasshi 2005; 25:159-68. [Abstract]

33. Miller AL, Craig CS. Combination antipsychotics: Pros, cons, and questions. Schizophr Bull 2002; 28:105-9. [Abstract] / [PDF]

34. Karow A, Lambert M. Polypharmacy in treatment with psychotropic drugs: the underestimated phenomenon. Cur Opin Psychiatry 2003; 16:713-8. [Abstract]

35. Schumacher JE, Makela EH, Griffin HR. Mutiple antipsychotic medication prescribing patterns. Ann Pharmacother 2003; 37:951-5.

36. Taylor DM, Young C, Paton C. Prior antipsychotic prescribing in patients currently receiving clozapine: a case note review. J Clin Psychiatry 2003; 64:30-4. [Abstract] / [PDF]

37. Lieberman JA, Sheitman B, Chakos M et al. The development of treatment resistance in patients with schizophrenia: a clinical and pathophysiologic perspective. J Clin Psychopharmacol 1998; 18(Suppl 1):S20-4. [Abstract]

38. Messer T, Tiltscher C, Schmauss M. Polypharmacy in the treatment of schizophrenia. Fortschr Neurol Psychiatr 2006; 74:377-91.

39. Stahl SM. Antipsychotic polypharmacy. Part I: Therapeutic option or dirty little secret? J Clin Psychiatry 1999; 60:425-6. [Abstract]

Author affiliation:

Özlem ALBAYRAK ÖZALMETE, Mehmet Emin CEYLAN*, Onur ÖZALMETE*, Meltem EFE SEVIM*

Kartal Lütfi Kirdar Egitim ve Arastirma Hastanesi, Psikiyatri Klinigi, Istanbul, Türkiye

*Bakirköy Ruh ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi, Psikiyatri Klinigi, Istanbul, Türkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Özlem Albayrak Özalmete, Kartal Lütfi Kirdar Egitim ve Arastirma Hastanesi, Psikiyatri Klinigi, Istanbul, Türkiye

E-posta: ebruozlem@gmail.com Gelis tarihi/Received: 01.11.2009 Kabul tarihi/Accepted: 07.01.2010

© Nöropsikiyatri Arsivi Dergisi, Galenos Yayinevi tarafindan basilmistir. Her hakki saklidir. / © Archives of Neuropsychiatry, published by Galenos Publishing. All rights reserved.

People who read this article also read:
LanguageArticle
EnglishEFFICIENT METHODS FOR THE CLASSIFICATION OF SEISMIC DAMAGE POTENTIAL OF GROUND MOTIONS
EnglishSilvia, DeCarolis score Phoenix wins at SPORTSnationals
EnglishHappy Birthday, Sophie Hartley
EnglishCURRICULA: LESSON 1: MULTICULTURALISM AND CANADA'S NORTH
EnglishJoint Statement by President Barack Obama and President Dmitry A. Medvedev of Russia on Counterterrorism Cooperation

The use of this website is subject to the following Terms of Use