Gençlerde uçucu madde soluma sonucu ani ölüm: Olgu sunumu/Sudden death due to inhalant abuse in youth: Case report

ÖZET. Uçucu maddelerin istemli inhalasyonu/kötüye kullanimi, tüm dünyada karsilasilan bir saglik sorunu olmakla birlikte, öfori olusturmasi nedeniyle özellikle ergenler ve genç eriskinlerde kullanim sikligi giderek artmaktadir. Söz konusu eylemi -olasi sonuçlarini bilmeksizin- keyif verdigini düsünerek gerçeklestiren bu olgularda, akut kardiyo-pulmoner etkilenim gibi nedenlerle ani ölüm meydana gelebilmektedir. Arkadas grubu içerisinde bütan içerikli çakmak gazi dolum tüpünden gaz soluma sonrasi ani ölüm meydana gelen ondokuz yasindaki kadin olgu olay ortami ve otopsi bulgulari ile sunulmaktadir. Bu olgu baglaminda; çesitli psikososyal faktörlerin etkisiyle çocuk, ergen ve genç eriskin yas gruplarinda sikligi giderek artan uçucu maddelerin kötüye kullanimi sorununa ve ani ölüm riskine dikkat çekilmesi amaçlandi. Anahtar kelimeler: Bütan, Uçucu madde, Genç eriskin, Ani ölüm, Adli Tip. ABSTRACT. Intentional inhalation or abuse of volatile substances is a common public health problem all over the world. As these substances generate euphoria frequency of use among adolescents and young adults is increasing steadily. In cases using inhalants to achieve a euphoric state -without knowing possible consequences- sudden death may occur due to acute cardio-pulmonary dysfunction. Here we present a case of sudden death of a nineteen-year-old female due to inhalation of volatile from butane containing lighter gas tube, with the findings of autopsy and death scene investigation. In the context of this case; it was aimed to draw attention to the risk of sudden death and steady increase of frequency of volatile substance abuse among adolescents and young adults due to various psycho-social factors. Key words: Butane, Volatile substance, Young adult, Sudden Death, Forensic Medicine.






Latest articles from "Dicle Tip Dergisi":

Bir üniversite hastanesi laboratuvarinda beyin omurilik sivisi'nda izole edilen mikroorganizmalarin üç yillik geriye dönük analizi/A Three years retrospective analysis of agents isolated from cerebrospinal fluid in a University Hospital (March 1, 2012)

Antiglokomatöz sabit kombinasyonlarin etkileri ve hasta uyumunun karsilastirilmasi: Dorzolamid-timolol maleat ve latanoprost-timolol maleat/Comparison of the effects of antiglaucomatous fixed combinations and patients compliance: Dorzolamide-timolol maleate and latanoprost-timolol maleate (March 1, 2012)

Cesarean scar pregnancy treated with methotrexate and dilatation-currettage: Case report/Metotreksat ve dilatasyon-küretaj ile tedavi edilen sezeryan skar gebeligi: Olgu sunumu (March 1, 2012)

Os trigonum sendromu: Geriye dönük karsilastirmali bir çalisma/Os trigonum syndrome: A retrospective and comparative study (March 1, 2012)

Karaciger metastazlarinin kontrastli ultrasonografi ile incelenmesi/Examination of liver metastases with contrast enhanced ultrasonography (March 1, 2012)

Multiple myeloma masquerading as a pulmonary mass: A rare presentation/Akcigerde bir kitle olarak maskelenen multiple miyeloma: Nadir bir ortaya çikis (March 1, 2012)

Klasik üçlü tedaviye bizmut eklenmesinin Helicobacter pylori eradikasyonuna etkisi/Effect of bismuth addition to the triple therapy of Helicobacter pylori eradication (March 1, 2012)

Other interesting articles:

Solid foods delay may increase allergies risk
Community Practitioner (February 1, 2010)

NTP TECHNICAL REPORT ON THE TOXICOLOGY AND CARCINOGENESIS STUDIES OF N,N-DIMETHYL-p-TOLUIDINE (CAS NO. 99-97-8) IN F344/N RATS AND B6C3F1/N MICE (GAVAGE STUDIES)
Technical Report Series. National Toxicology Program (September 1, 2012)

Nasal eosinophilia as a marker for allergic rhinitis: A controlled study of 50 patients
Ear, Nose & Throat Journal (March 1, 2012)

Seroepidemiology of Human Immunodeficiency Virus in Illicit Substance Users in Ahvaz, Iran: 2005-2006
Jundishapur Journal of Microbiology (July 1, 2012)

Utility of preoperative hematologic screening for pediatric adenotonsillectomy
Ear, Nose & Throat Journal (August 1, 2012)

Evolving Public Health Nursing Roles: Focus on Community Participatory Health Promotion and Prevention
Online Journal of Issues in Nursing (May 1, 2012)

Content Analysis of 32 Years of American Counseling Association Convention Programs
Journal of Counseling and Development : JCD (April 1, 2011)

Publication: Dicle Tip Dergisi
Author: Akcan, Ramazan
Date published: April 1, 2010

GIRIS

Uçucu maddelerin istemli inhalasyonu (solunmasi)/kötüye kullanimi, bütün dünyada özellikle ergen ve genç eriskin nüfusu etkileyen, bütün sosyoekonomik ve kültürel düzeylerde karsilasilabilen önemli bir halk sagligi sorunudur. Ülkemizde de kesin istatistiksel veriler olmamakla birlikte bu sorunun giderek yayginlastigi bilinmektedir1,2.

Arkadas grubu egilimleri, rol model alma, sosyoekonomik-kültürel etmenler, ailevi ve bireysel problemler gibi çok çesitli faktörler nedeniyle, bazen sadece merak ve arkadas yönlendirmesi gibi nedenlerle çocuk, ergen ve genç eriskinler uçucu maddeleri kötüye kullanabilirler. Uçucu madde alimi sonrasinda kisa süre içinde öfori, eksitasyon ve neseli davranislar gelismesi nedeniyle "zevk verici" olarak kabul edilmektedir2,3.

Uçucu madde inhalasyonuna baslama yasinin istisnai olgular disinda 9-15 yas araliginda oldugu ve en yaygin olarak ergenlik döneminde ve erkek cinsiyette (%90) görüldügü belirtilmektedir. Ülkemizde uçucu maddelerin kötüye kullanimina dair kesin veriler olmamakla beraber kullanim sikliginin özellikle genç nüfusta 2001-2004 yillari arasinda %40.5 oraninda arttigi belirtilmektedir1,4.

Uçucu madde inhalasyonu önemli ölçüde morbidite ve mortaliteden sorumludur. Soffukasyon, travma, vagal inhibisyon, solunum depresyonu ve kardiyak aritmi gibi nedenlerle ani ölüm meydana gelmektedir. Ani ölümlerin %50'den fazlasinin direk toksik (özellikle kardiyak) etkilere bagli oldugu belirtilmistir.4,5 Bu baglamda meydana gelen ölümlerin sayisinda sürekli bir artis gözlenmektedir. Bu olgularda, ölüm sebebinin ve orijininin arastirilmasi süreci, otopsi yapilmasina ragmen çok komplikedir5,6.

Bu çalismada; bir olgu baglaminda, arkadas grubu egilimleri, bireysel ve ailevi özellikler gibi psikososyal faktörlerin etkisiyle çocuk, ergen ve genç eriskin yas gruplarinda sikligi giderek artan uçucu maddelerin kötüye kullanimi sorununa ve ani ölüm riskine dikkat çekilmesi amaçlandi.

OLGU

On dokuz yasinda kadin olgunun, arkadaslari ile birlikte çakmak gazi tüpünden gaz soluduktan sonra aniden fenalastigi ve hastaneye kaldirilirken yolda öldügü belirtilmektedir.

Ailesinden ve arkadaslarindan alinan öyküde; olgumuzun olay yerinde bir arkadasiyla sirtini duvara vermis sekilde dizlerinin üzerinde oturdugu, elindeki çakmak gazi tüpünden agiz yolu ile gaz solumasi sonrasi sesinin normalden daha kalin çiktigi, kendi kendine kesik kesik güldügü, sorulara yanit vermedigi, 3-4 dakika sonra yüksek sesle çigliklar atarak yere yigildigi ve hastaneye kaldirilirken yolda öldügü ifade edilmektedir.

Olay yeri olan sitedeki gençlerin ifadesinde; sitedeki gençler arasinda çakmak gazi içme/soluma olayinin oldukça yaygin oldugu, ölen kisinin önceden de ara sira gaz içtigi, çakmak gazi dolum tüpünü agizlarina dayayip ön disleri ile sikistirarak gazi içtikleri, çakmak gazi içenlerin belli bir süre bir sey göremedigi, duyamadigi, sesin genelde kalinlastigi, kisinin kendinden geçtigi ve neselendigi belirtilmektedir. Tibbi dosyasina ulasilamayan sahsin herhangi bir psikiyatrik probleminin olmadigi ancak ebeveyn tarafindan konulan kurallara uymadigi, özgürlügüne ve arkadas çevresine düskün oldugu ifade edilmektedir.

Yapilan otopside; dis muayenede patolojik bulgu olmadigi, iç muayenede; beynin ve akcigerlerin ödemli oldugu, akciger kesitlerinde parankim içi kanamalar izlendigi, sol ön inen koroner arter lümeninde bir alanda minimal düzeyde tikanma olusturan aterosklerotik degisim oldugu saptanmistir. Histopatolojik incelemede akciger parankim kanamasi ve iskemik kalp bulgulari izlendigi, toksikolojik analizlerde herhangi bir madde saptanmadigi, çakmak dolum tüpünün bütan gazi içerdigi anlasilmistir. Kisinin ölümünün, soludugu gaz içerigindeki bütanin akut kardiyotoksik etkilerine ikincil oldugu kanaatine varilmistir.

TARTISMA

Uçucu madde kötüye kullanimi, keyif verici etkileri nedeniyle özellikle gençler arasinda yayginlasarak devam etmektedir. Uçucu madde kullanmaya baslayan ergenler için madde kullaniminin, arkadas grubu ile yapilan bir sosyal aktivite halini aldigi belirtilmektedir. Ancak, bu maddelerin olasi akut ve kronik yan etkileri -kullanicilar tarafindan- bilinmemekte veya önemsenmemektedir2,3.

Yapilan çalismalarda, çocuk ve ergenler, sorunlu aile fertleri, düsük sosyoekonomik sinifa mensup olanlar, sokak çocuklari, uçucu madde kullanilan isyerlerinde (ayakkabi, boya sektörleri vb.) çalisanlar, madde bagimlilari gibi çesitli gruplarin uçucu madde kötüye kullanimi açisindan riskli gruplar oldugu belirtilmistir1,2. Ancak sunulan olgumuz ve arkadas çevresi "yas grubu" disinda risk altinda oldugu belirtilen gruplarla benzerlik göstermemektedir. Literatürden farkli olarak sunulan vakada ailenin ve ölenin arkadas çevresinin sosyoekonomik düzeyinin yüksek oldugu, aile içi siddet bulunmadigi ve aile bütünlügünde sorun olmadigi, ölen sahsin ve arkadas çevresinin ögrenci olduklari anlasilmistir. Bu da riskli gruplarin yani sira birçok ergenin veya genç eriskinin sadece merak, can sikintisi veya arkadas yönlendirmesi gibi nedenlerle bu maddeleri kötüye kullandiklari düsüncesini desteklemektedir.

Arkadas grubu egilimleri, rol model alma, sosyoekonomik-kültürel etmenler, ailevi ve bireysel problemler gibi çesitli faktörlerin çocuk, ergen ve genç eriskinlerin uçucu maddeleri kötüye kullanmalarinda etkin oldugu bildirilmektedir2. Buna ek olarak, medya organlarinda uçucu madde solumanin öfori, eksitasyon ve neseli davranislar olusturarak "zevk verici" oldugunun yansitilmasi veya dogrudan demonstre edilmesi bu maddelere olan meraki arttirmaktadir. Kisa bir dönem önceye kadar ergen ve genç eriskin yas grubunun yogun sekilde takip ettigi bir sov programinin her bölümünde bir uçucu maddenin gençler için örnek kabul edilen konuklara solutulmasi ve bunu takip eden neseli dakikalar izleyici kitlesinde bu maddeleri deneme istegini süphesiz uyarmistir. Internette yapilacak küçük bir video arastirmasi ile yüzlerce genç eriskinin söz konusu programi, uçucu madde soluyarak taklit ettigi dolayisiyla medyanin bu konuda ne denli etkin bir yönlendirici oldugu gerçegi anlasilacaktir.

Uçucu madde inhalasyonunun Japonya'da gençler arasinda yayginlastigi ve bu amaçla en sik olarak bütan içeren çakmak dolum tüplerinin kullanildigi belirtilmektedir. Daha az siklikla piknik tüplerinde kullanilan ve yine bütan gazi içeren kutularin, nadiren de propan içeren ve genelde öldürücü olmayan sivilastirilmis petrol gazinin (LPG) kullanildigi belirtilmektedir6. Olgumuz da literatürle uyumlu olarak, ucuz, kolay elde edilebilir olmasi ve bulundurulmasi yasal yükümlülük getirmemesi nedeniyle gaz soluma amaciyla çakmak gazi dolum tüpü tercih edilmistir.

Williams ve Cole tarafindan sunulan bir olgu raporunda; arkadaslari tarafindan çakmak dolum tüpünden bütan gazi solumaya ikna edilen 15 yasinda bir kizin, gazi dogrudan agzina sikarak kullandigi, bundan iki saat sonra aniden bayilarak hastaneye kaldirilan olgunun ventriküler fibrilasyon nedeniyle uzun süre tedavi gördügü, ancak sahsin kan-idrar örneklerinde herhangi bir toksikolojik ajan saptanamadigi belirtilmektedir4. Ingiltere'de 1988 ve 1990 yillari arasinda çogu genç eriskin olan 398 insanin uçucu kötüye kullanimi sonucu öldügü bildirilmektedir. Agiz içine sikilmak suretiyle solunan bütanin diger gazlardan üç kat daha çok ölüme sebep oldugu rapor edilmistir. Bütan gazi inhalasyonunu takiben öfori gelismekte ancak zamanla belirtiler siddetlenerek tasikardi, santral sinir sistemi depresyonu solunum depresyonu, vagal inhibisyon ve kardiak aritmiler sonucu ani ölüm meydana gelebilmektedir7. Olgumuz hastaneye kaldirilirken yolda öldügünden ölüm mekanizmasina dair yorum, olay yeri incelemesi ve tanik ifadeleri isiginda, otopsinin diger nedenleri dislamasi ile yapilmistir. Histopatolojik olarak saptanan akciger parankim kanamasi ve iskemik kardiyak bulgular genel hipoksik-anoksik degisiklikler olmakla birlikte bu olguda kardiyopulmoner etkilenim lehine bulgulardir. Olgumuzda, olasi ölüm nedenlerinin dislanmasi ile; ölümün, solunan gaz içerigindeki bütanin akut kardiyotoksik etkisi sonucu meydana geldigi rapor edilmistir. Uçucu madde soluma nedeniyle gelisen ani ölüm olgularinda otopsinin olabilecek en erken dönemde yapilmasi ve solunan gaza dogrudan maruz kalan akcigerlerden alinan örnegin -açik havaya maruz birakilmaksizin- kapali plastik kap/poset içerisinde laboratuarda ulastirilmasi gerekmektedir. Aksi durumlarda, sunulan olguda oldugu gibi toksikolojik incelemelerle uçucu maddelerin tespiti neredeyse olanaksizdir.

Sonuç olarak ülkemizde giderek artan bir halk sagligi sorunu olan uçucu madde kötüye kullanimi konusuna yeterli ilginin gösterilmedigi kanaatindeyiz. Ailelere, riskli gruplara ve egiticilere yönelik egitsel aktiviteler ile toplumun ve bireylerin kötüye kullanimin olasi sonuçlari konusunda bilgilendirilmeleri, kolayca elde edilebilen bu maddelerin satilmasi ve bulundurulmasi ile ilgili düzenlemeler yapilmasi gerekmektedir. Özellikle çocuk ve ergenlere yönelik çalisan profesyonellerin bu konuda aktif rol almasi önem arz etmektedir.

KAYNAKLAR

1. Altindag A, Özkan M, Oto R. Inhalanla Iliskili Bozukluklar. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2001;11:143-8.

2. Yasan A, Gürgen F. Güneydogu Anadolu Bölgesinde Ergenlerde Uçucu Madde Kullanim Özellikleri. Bagimlilik Dergisi 2004;5:28-34.

3. Anderson CE, Loomis GA. Recognition and prevention of inhalant abuse. Am Fam Physician 2003;68:869-74.

4. Williams DR, Cole SJ. Ventricular fibrillation following butane gas inhalation. Resuscitation 1998;37:43-5.

5. Pfeiffer H, Al Khaddam M, Brinkmann B, Köhler H, Beike J. Sudden death after iobutane sniffing: A report of two forensic cases. Int J Legal Med 2006;120:168-73.

6. Sugie H, Sasaki C, Hashimoto C et al. Three cases of sudden death due to butane or propane gas inhalation: analysis of tissues for gas components. Forensic Sci Int 2004;143:211-4.

7. Butane. Inchem. Ulasilabilecegi Adres: http://www.inchem.org/documents/pims/chemical/ pim945. Erisim Tarihi: 10.02.2010.

Author affiliation:

Ramazan Akcan1, Necmi Çekin2, Ahmet Hilal2, M. Mustafa Arslan3

1Adli Tip Kurumu Diyarbakir Grup Baskanligi, Diyarbakir

2Çukurova Üniversitesi Tip Fakültesi Adli Tip Anabilim Dali, Adana

3Mustafa Kemal Üniversitesi Tayfur Ata Sökmen Tip Fakültesi Adli Tip Anabilim Dali, Hatay

Gelis Tarihi / Received: 04.03.2010, Kabul Tarihi / Accepted: 05.04.2010

Yazisma Adresi /Correspondence: Ramazan Akcan, Adli Tip Kurumu Diyarbakir Grup Baskanligi Diyarbakir Adliye Sarayi Ek Bina 3. Kat, 21100 Diyarbakir/Türkiye E-mail: akcanmd@hotmail.com

Copyright © Dicle Tip Dergisi 2010, Her hakki saklidir / All rights reserved

The use of this website is subject to the following Terms of Use