Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu'nun Yapilandirilmasi/Structuring of the Bakirköy Rehabilitation Form for Patient with Chronic Mental Illness

ÖZET. Amaç: Kronik ruhsal hastalarin, sagaltimi sonrasi tedaviye ve topluma uyumunun saglanmasinda rehabilitasyon önemli bir yer tutar. Bu çalismada, kronik ruhsal hastalarin rehabilitasyon ihtiyaç düzeyini belirlemek amaciyla olusturulan formun degerlendirilmesi amaçlanmistir. Yöntemler: Çalismaya 83 kronik ruhsal hastaligi olan kisi alindi. Form; sosyodemograSk özellikleri, madde kullanimi, psikiyatrik öz ve soygeçmis bilgilerini içeren birinci bölüm; içgörü, tedaviye uyum, kullanilan ilaçlari içeren ikinci bölüm, baslangiç ve alevlenme bölümündeki öncü belirtileri ve inatçi belirtileri, günlük yasam aktivitelerine yönelik gereksinimleri, tedavi isbirligine yönelik gereksinimleri, sosyal etkinliklere yönelik gereksinimleri içeren ölçeklendirilmis üçüncü bölüm ve ailenin yasadigi zorluklari, egitim gereksinimleri, hastaya ve hastalig a karsi tutumlari ve beklentilerini içeren aileye yönelik dördüncü bölüm ve izlemin degerlendirilmesi-danisman notlarindan olusan besinci bölümden olusmaktadi r. Ölçekle birlikte hastalara Sizofren hastalar için Yasam Niteligi Ölçegi (SHYNÖ), Sosyal Islevsellik Ölçegi (SIÖ) ve Içgörü Ölçegi (IÖ) uygulanarak Formun ölçeklendirilmis üçüncü bölümü ile karsilastirildi. Bu bölümün ayirt etmedeki geçerliligini ortaya koymak için Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçegi kullani- larak, remisyon ölçütlerine göre sizofren hastalar degerlendirildi. Ölçek iç tutarli ligi Cronbach alfa testi, test-retest geçerliligi Pearson korelasyon analizi ile incelenmistir. Bulgular: Hastalarin yas ortalamasi 37.5±7.44 olup, çogunluk (%70) erkeklerden olusmaktaydi. Çalismaya 28 (%33.7) sizofren, 31 (%37.3) remisyonda sizofren, 12 (%14.5) BTA psikoz, 12 (%14.5) iki uçlu mizaç bozuklugu tanili hasta alindi. Formun üçüncü bölümünün alt ölçek ve toplam ölçek puanlarinin ayirt etmede özgüllük ve duyarligi yüksek bulundu. Iç tutarlilik katsayisi (Cronbach's alpha) 0.82 saptandi. Üç ay arayla ölçülen üçüncü kismin alt ölçeklerinin test-retest güvenilirlig i yüksek iliskili idi. Sonuç: Kronik psikiyatrik hasta Rehabilitasyon formunun üçüncü bölümü geçerli ve güvenilir bulundu. Ülkemiz kosullarinda kronik psikiyatrik hastalara rehabilitasyon veren kurumlar yok denecek kadar az olmakla birlikte bu hastalari n degerlendirilmesini saglayan ve temel özelliklerini belirleyen ölçek veya form da bulunmamaktadir. Klinik deneyimlerimiz ve ihtiyaçlarimiz düsünülerek Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu gelistirilmistir. (Nöropsikiyatri Arsivi 2010; 47: 183-95). Anahtar kelimeler: Psikiyatri, rehabilitasyon, psikoz, sizofreni, iki uçlu mizaç bozuklugu. ABSTRACT. Objective: Rehabilitation plays an important role in the adaptation of patients with chronic mental illnesses to treatment, as well as to the society in the post-treatment period. In this study, we aimed to evaluate the form which was designed for level of rehabilitation needs for patients with chronic mental illness. Methods: In the study, 83 patients with chronic mental illness were admitted. The Bakrköy Rehabilitation Form for Patient with Chronic Mental Illness (BRFPCM) consists of five sections. The first section contains the socio-demographic properties, substance use, and psychiatric history of the patient. The second section inquires the patient's insight, adaptation to treatment, and the medication used. The scaled third section evaluates the initial and persistent symptoms of the illness in the early and the acute periods, and the patient's needs in the respective fields of daily activities, cooperation in treatment, and social activities. The fourth section inquires the difficulties faced by the family, the family's attitude towards the patient and the illness, and its expectations and lastly, the necessity of educating the family on these issues. An evaluation of the process and the notes of the consultant are provided in the final section. The Schizophrenia Quality of Life Scale, The Social Functioning Scale and The Insight Scale were applied to all patients and were compared with the scaled third section of the form. The internal consistency of the BRFPCM was determined by the Cronbach's alpha test, while the test-retest reliability was evaluated using the Pearson's correlation coefficient. Results: The majority (70%) of the patients was male, and the average age of the patients was 36.6±8.47. Twenty-eight patients (33.7%) with schizophrenia, 31 (37.3%) patients with schizophrenia in remission, 12 (14.5%) with BTA psychosis, and 12 (14.5%) with bipolar disorder were evaluated. The internal consistency coefficient (Cronbach's alpha) was 0.82 in the scaled third section. High correlation between the subscale scores of the third section was found at an interval of three months according to the test-retest reliability. Conclusion: The third section of the Rehabilitation Form for Patients with Chronic Mental Illnesses was found to be valid and reliable. In addition to the lack of institutions providing rehabilitation for chronic psychiatric patients in our country, the scales and forms used to evaluate these patients and determine the basic features of their illnesses are not available. The Bakirkoy Chronic Mental Patient Rehabilitation Form has thus been developed in view of our clinical experience and needs. (Archives of Neuropsychiatry 2010; 47: 183-95). Key words: Psychiatry, rehabilitation, psychoses, schizophrenia, bipolar mood disorder.






Latest articles from "Noro-Osikyatri Arsivi":

Coexistence of Migraine Headache and Red Ear Syndrome/Kirmizi Kulak Sendromu ile Birliktelik Gösteren Migren Bas Agrisi(July 1, 2014)

Intihar Notlarinin Analizi: Eskisehir Deneyimi/Analysis of Suicide Notes: An experience in Eskisehir City(July 1, 2014)

Sizofreni Tanili Hastalarda Prolaktini Yükselten ve Az Etkileyen Antipsikotiklerin Prolaktin Seviyesi ve Kemik Mineral Yogunlugu Üzerine Etkileri/The Effects of Prolactin-Raising and Prolactin-Sparing Antipsychotics on Prolactin Levels and Bone Mineral Density in Schizophrenic Patients(July 1, 2014)

Paroxysmal Dystonia as the First Manifestation of Multiple Sclerosis with Internal Capsular Plaque/Multipl Sklerozda Ilk Belirti Olarak Internal Kapsüler Plaga Bagli Paroksismal Distoni(July 1, 2014)

Reliability and Validity of the Turkish Version of the Addiction Severity Index in Male Alcohol Dependents/Bagimlilik Siddetini Belirleme Ölçegi'nin Erkek Alkol Bagimlilarinda Güvenirlik ve Geçerlik Çalismasi(July 1, 2014)

H1N1 (Domuz Gribi) Asisini Takiben Ortaya Çikan Narkolepsi-Katapleksi Sendromu Olgulari/Cases of Narcolepsy-Cataplexy Syndrome Following H1N1 Vaccination(July 1, 2014)

Dissociative Experiences are Associated with Obsessive-Compulsive Symptoms in a Non-clinical Sample: A Latent Profile Analysis/Disosiyatif Yasantilar Klinik Olmayan Örneklemde Obsesif-Kompulsif Belirtilerle Iliskilidir: Gizil Profil Analiziyle Bir Inceleme(July 1, 2014)

Other interesting articles:

The Emotional Intelligence Features of Substance Use Disorders Patients: Pilot Research Results
International Journal of Collaborative Research on Internal Medicine & Public Health (May 1, 2012)

EXPERIENTIAL RECLAMATION AND FIRST PERSON PARAPSYCHOLOGY
The Journal of Parapsychology (October 1, 2011)

Migren Hastalarinda Travma Sonrasi Stres Bozuklugu: Migren, Travma ve Aleksitimi/Post-Traumatic Stress Disorder in Migraine Patients: Migraine, Trauma and Alexithymia
Noro-Psikyatri Arsivi (July 1, 2013)

Migraine, White Matter Lesions and Subarachnoid Hemorrhage: Analysis of a Large Pedigree/Migren, Ak Madde Lezyonlari ve Subaraknoid Kanama: Genis Bir Aile Agacinin Analizi
Noro-Osikyatri Arsivi (April 1, 2010)

Comparison of Abnormal MRI Findings in T2weighted Spin Echo and T2weighed Gradient echo in Chronic Traumatic Brain Injuries
International Journal of Collaborative Research on Internal Medicine & Public Health (April 1, 2012)

Early Antibiotic Treatment in a Child with PANDAS: A Case Report/PANDAS Tanili Bir Çocukta Erken Antibiyotik Tedavisi: Bir Olgu Sunumu
Noro-Osikyatri Arsivi (April 1, 2010)

Depression in Japan: Psychiatric Cures for a Society in Distress
Anthropological Quarterly (April 1, 2012)

Publication: Noro-Osikyatri Arsivi
Author: Yazici, Ayla
Date published: July 1, 2010

Giris

Antipsikotik ilaçlarin kesS ve psikofarmakolojik gelismelerle birlikte daha etkili ve yan etkileri daha az olan antipsikotiklerin kullanilmasi, kronik seyirli ruhsal rahatsizliklari bulunan kisilerin tedavisinde önemli gelismelerdir (1). Ruhsal-toplumsal rehabilitasyon çalismalariyla birlikte olan ilaç tedavisi, uygun kosullarda ve yeterli süreyle uygulandiginda, sizofreni basta olmak üzere kronik ruhsal hastaliklarin tedavisinde birinci siraya yerlesmistir (2).

"Kronik ruhsal hastalik" ifadesi kisisel bakim, toplumsal iliskiler, çalisma hayati ve bos zaman etkinlikleri gibi islevselligin farkli alanlarinda bozulmalarla giden psikiyatrik bozuklugu olan kisiler için kullanilmaktadir (3). Siddetli ruhsal hastalik, agir psikiyatrik bozukluk gibi tanimlar da ayni anlami tasir (4). Dilimizde hangisinin kalacagi zaman içinde belli olacaktir. Ruhsal hastali klardan sizofreni, sizoaffektif bozukluk, diger psikotik bozukluklar, iki uçlu duygulanim bozuklugu, yineleyen major depresyon, süregenlesmis obsesif kompulsif bozukluk ve madde ba- gimliligi bu kapsam içine girmektedir (5).

Psikiyatrik rehabilitasyon, inatçi belirtilerle giden ve islevsel bozuklugu devam eden bireylerin ruhsal ve toplumsal gereksinimlerini karsilamak için uygulanan kapsamli, esgüdümlü ve uzun süreli bir stratejiler bütünüdür (6). Psikiyatrik rehabilitasyon çalismalari genellikle üç eksenli bir yaklasimla ele alinmaktadi r. Bunlar; 1- kisiye sikinti vermeyecek, ikincil engel olusmasi na yol açmayacak, günlük yasamini etkilemeyecek sekilde uygun farmakolojik tedavinin seçimi ve sürdürülmesi, 2- kisinin bireysel ve toplumsal yasamini kolaylastiracak, engelleri asmasi- ni saglayacak sekilde becerilerle donanmasinin saglanmasi ve 3- toplumsal desteklerin kisinin saglikli yasamini sürdürmesini kolaylastiracak sekilde düzenlenmesidir (7).

Kronik ruhsal hastaligi olan bireylerin toplum içinde ve ba- gimsiz olarak en az destekle toplumsal, mesleki, egitimsel ve ailevi rollerini sürdürebilmeleri için gerekli becerilerle donatilmasi ve yeterli toplumsal desteklerin saglanmasi en temel amaçlardandi r (8).

Çok sayida kronik ruhsal hastaliga sahip kisilere hizmet veren hastanelerin yalnizca farmakolojik yaklasimlardaki yetersizliklerinin olumsuz etkileri bilinmektedir (3,7). Tekrarlayan yati slar, oldukça fazla sayida kisinin hastaneye bagimli hale gelmesi ve hastanede yasamasi gibi nedenlerle; 2006 yilinda Baki rköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sagligi ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesinde gündüz hastanesi ve rehabilitasyon merkezi kuruldu. Merkezde, psikososyal yaklasim olarak psikoegitim gruplari, aile gruplari, olgu yönetimi, ugras çali smalari, ortam terapisi, sosyal çalismalar yapilmaktadir. Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezine basvuran her hastaya bir danisman atanmakta, onunla birlikte olanaklar dahilinde kendisine özel bir rehabilitasyon programi uygulanmaktadir.

Ülkemizde; kronik ruhsal hastalara hizmet veren yok denecek kadar az rehabilitasyon merkezinin olmasi, hasta grubu ile çalisacak egitimli eleman eksikligi, profesyonel kisiler ve toplumun ciddi anlamda bilgi eksikligi en önemli sorunlardir (7). Bu merkez kurulduktan ve hasta kabul edilmeye baslanildiginda bu alandaki deneyimin ve yol göstericinin azligi daha da fark edildi. Hastalari rehabilitasyon ihtiyaçlari açisindan degerlendirirken yapilandirilmis bir forma çok ihtiyaç oldugu saptandi. Yeti yitimi ölçegi, sosyal islevsellik ölçegi, yasam niteligi ölçegi gibi birçok ölçegin rehabilitasyon ihtiyacinin ancak bir kismini degerlendirebildig i görüldü ve bu ölçeklerin çogunu kapsayabilecek ve hastanin rehabilitasyona ihtiyaç düzeyini belirleyen bir form ve ölçek gelistirme ihtiyaci ortaya çikti. Bu çalismada BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi'nde gelistirilen formun düzenlenmesi ve degerlendirilmesi yapilmistir.

Yöntemler

BRSH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi'ne basvuran hastalara bir danisman atanmakta ve onunla birlikte rehabilitasyon programi kisiye özel planlanmaktadir. Hastalar dani smanlariyla düzenli olarak görüsmekte (haftada bir, 15 günde bir, ayda bir gibi) bu form ile durumlari izlenmektedir.

Bu çalismada formun degerlendirilmesi için toplam 83 hasta alinmistir. Form BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi elemanlari arasindan formla ilgili egitim verilen ve rehabilitasyon programini uygulayanlar tarafindan hastalara verilmistir.

BRSH Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu 5 bölüm halinde hazirlanmistir. SosyodemograSk özellikleri, madde kullani mi, psikiyatrik öz ve soygeçmis bilgilerini içeren birinci bölüm; içgörü, tedaviye uyum, kullanilan ilaçlari içeren ikinci bölüm; baslangiç ve alevlenme bölümündeki öncü belirtileri ve inatçi belirtileri, günlük yasam aktivitelerine yönelik gereksinimleri, tedavi isbirligine yönelik gereksinimleri, sosyal etkinliklere yönelik gereksinimleri içeren ölçeklendirilmis üçüncü bölüm; ailenin yasadigi zorluklari, egitim gereksinimleri, hastaya ve hastaliga karsi tutumlari ve beklentilerini içeren aileye yönelik dördüncü bölüm ve izlemin degerlendirilmesi-danisman notlari ndan olusan besinci bölümden olusmaktadir (bkz.ek 1).

BRSH Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formunun 3. bölümünde yer alan ölçek bölümü degerlendirmede likert tipi haline getirilerek uyarici ve inatçi belirtiler bölümü 1 ve 4 arasinda, günlük yasam aktiviteleri, tedavi isbirligi, sosyal etkinlikler bölümü 1 ve 3 arasinda puanlandirildi. Bu bölümün ayirt etmedeki geçerlilig ini ortaya koymak için Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçegi kullani larak (9,10), remisyon ölçütlerine göre (11,12) sizofren hastalar degerlendirildi. Remisyonda olmayan sizofren hastalar rehabilitasyona ihtiyaç duyanlar, remisyonda olanlar ise rehabilitasyona ihtiyaci olmayanlar olarak iki gruba ayrildi. Her gruba Form uygulanarak ölçek bölümü için geçerlilik analizi yapildi. Ayrica; hastalara Sizofren hastalar için Yasam Niteligi Ölçegi (SHYNÖ), Sosyal Islevsellik Ölçegi (SIÖ) ve Içgörü Ölçegi (IÖ) uygulanarak Formun ölçeklendirilmis üçüncü bölümü ile karsilastirildi.

Ölçekler

Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçegi (The Positive and Negative Syndrome Scale-PANSS)

Kay ve arkadaslari tarafindan gelistirilen 30 maddelik ve yedi puanli siddet degerlendirilmesi içeren yari yapilandirilmis bir görüsme ölçegidir (9). Psikiyatrik parametrelerden yedisi pozitif belirtiler alt ölçegine, yedisi negatif belirtiler alt ölçegine ve geri kalan on altisi genel psikopatoloji alt ölçegine aittir. Ölçegin Türkçe güvenilirlik ve geçerlik çalismasi Kostakoglu ve arkadaslari tarafindan yapilmistir (10). Ölçegin 8 maddesi (P1. Sanri lar, G9. Olagandisi düsünce içerigi, P3. varsanilar, P2. Düsünce daginikligi, G5. Manerizm/vücudun durusu, N1. Duygulanimda küntlük, N4. Pasif/kayitsiz biçimde toplumdan çekilme, N6. Konusmani n kendiliginden ve akiciliginin kaybi) remisyon kriteri için kullanilmis, en az alti ay süre ile bu maddelerden 3 veya daha az puan alinmis olmasi sizofreni için remisyon kriteri olarak kabul edilmistir (11,12).

Sizofren hastalar için Yasam Niteligi Ölçegi (SHYNÖ): Heinrich ve arkadaslari tarafindan 1984'de gelistirilmis (13), Türkçe uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalismasi 2000 yilinda Soygür ve arkadaslari tarafindan yapilmistir (14). Yari yapilandi- rilmis bir görüsme biçiminde uygulanan ve görüsmeci tarafindan degerlendirilen ölçek, idame tedavisi altindaki sizofreni hastalarinin yasam kalitesini degerlendirmek üzere tasarlanmi stir. Kisiler arasi iliskiler, mesleki rol, ruhsal bulgular ile günlük esya kullanimi ve etkinlikler seklinde toplam 4 alt boyut ve 21 sorudan olusmaktadir

Sosyal Islevsellik Ölçegi (SIÖ): Birchwood ve arkadaslari tarafindan 1990 yilinda gelistirilmis olan Sosyal Islevsellik Ölçe- gi'nin (15) ülkemizdeki geçerlilik ve güvenilirligi Yaprak Erakay tarafindan yapilmistir (16). Ölçek hastayla birlikte yasayan bir aile bireyi tarafindan doldurulur. Alti alt alandan olusur: Sosyal ugrasi/sosyal geri çekilme, kisiler arasi davranis, öncül sosyal etkinlikler, bos zaman etkinlikleri, bagimsizlik, is/meslek. Alt ölçeklerden alinan puanlarin yüksek olmasi islevsellikte olumluya dogru gidisin oldugunu göstermektedir.

Içgörünün Üç Bilesenini Degerlendirme Ölçegi: David tarafi ndan 1990 yilinda gelistirilen 8 sorudan olusan, klinisyen tarafi ndan uygulanan yari yapilandirilmis ve sizofreni hastalarina yönelik bir ölçektir (17). Tedavi kabulü, tedavi istemi, hastaligini bilme, ruhsal hastaligi oldugunu bilme, hastaligi açiklama, hezeyanin dogruluguna inanma, yasantilarini açiklama baslikli 7 alt ölçegine ek olarak, inanmamaya tepki baslikli alt ölçegi mevcuttur. Ilk 7 sorunun en yüksek toplam puani 14'tür. Sekizinci sorunun sorulmasi görüsmeciye birakilmistir. Bu soru ile birlikte en yüksek puan 18'dir. Hastanin yüksek puan almasi yüksek içgörü düzeyini gösterir. Ölçegin Türkçe'de geçerlik ve güvenilirlik çalismasi Aslan ve arkadaslari tarafindan yapilmistir (18). Bu ölçegin alt ölçekleri, Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formunun özellikleri ve içerigi nedeniyle kullanilmayarak sadece toplam puani degerlendirildi.

Istatistiksel Analiz

SSPS 16.0 programi kullanilarak istatistik analizler yapilmisti r. Degerlendirmede formun ölçeklendirilmis üçüncü bölümünün alt ölçek puanlari her bir maddeden alinan puana göre hesaplanmi stir. Her bir alt ölçege ait maddelerden alinan puanlari n toplami, toplam alt ölçek puani olarak hesaplanmistir. Test tekrar test güvenirligi için tekrarlayan ölçümler için ANOVA testi ve pearson korelasyon, iç güvenirlik analizi için Cronbach a yöntemleri uygulanmistir. Üçüncü bölümün özgüllügü ve duyarli ligi için ROC Curve analizi kullanilmistir.

Bulgular

Çalismaya, 28 (%33.7) sizofren, 31 (%37.3) remisyonda sizofren, 12 (%14.5) BTA psikoz, 12 (%14.5) iki uçlu mizaç bozuklugu olan hasta alindi. Hastalarin yas ortalamasi 37.5±7.44 olup, ço- gunluk (%70) erkeklerden olusmaktaydi.

Rehabilitasyon için BRSHH Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formunun üçüncü bölümünün ayirt ediciliginin degerlendirilmesi

Bu analiz için ROC Curve analizi yapildi. Analize; daha önce rehabilitasyona alinmamis remisyonda olan 31sizofren ve remisyon kriterlerini karsilamayan 28 sizofren hasta olmak üzere toplam 59 hasta alindi. Tanimlanan alan olarak uyarici/öncü belirtiler için 0.971 ve p=.000 (95% C.I. 0.934-1.008), inatçi belirtiler için 1.000 ve p=0.000(95% C.I. 1.000-1.000), günlük yasam aktiviteleri yeterlilik düzeyi için 0.995 ve p=0.000 (95% C.I.0.983-1.007), günlük yasam aktiviteleri egitim/destek ihtiyaci için 0.995 ve p=0.000 (95% C.I. 0.983-1.007), tedavi isbirligi yeterlilik düzeyi için 1.000 ve p=0.000(95% C.I.1.000-1.000), tedavi isbirligi egitim/destek ihtiyaci için 1.000 ve p=0.000 (95% C.I. 1.000-1.000), sosyal etkinlikler yeterlilik düzeyi için 0.955 ve p=0.000 (95% C.I. 0.903- 1.007), sosyal etkinlikler egitim/destek ihtiyaci için 0.927 ve p=0.000 (95% C.I. 0.853-1.001), Tüm alanlarda yeterlilik toplam puani için 1.000 ve p=0.000 (95% C.I.1.000-1.000), Tüm alanlarda egitim toplam puani için 1.000 ve p=0,000(95% C.I.1.000-1.000), Tüm alanlarda yeterlilik ve egitim toplam puani için 1,000 ve p=0.000 (95% C.I.1.000-1.000) bulundu (Tablo 1). Her bir alt ölçekten ve toplam olarak elde edilen puanlardan özgüllügü ve duyarliligi degerlendirildi (Tablo 2).

Ölçegin Test-Tekrar Test Güvenirligi

Her bir alt ölçek toplam puanlari ile rehabilitasyonun 3. ayinda yapilan tekrar degerlendirme sonuçlari ile yapilan karsilasti rmalarda baslangiç ölçek toplam puanlari, 3. aydaki ölçek toplam puanlari pearson korelasyon ve tekrarlayan ölçümler için ANOVA kullanilarak test-tekrar test güvenirligi arastirilmistir. Üç ay arayla bakilan toplam alt ölçek puanlarinin pearson korelasyon degerleri baslangiç ve alevlenme dönemlerindeki uyari- ci/öncü belirtiler için 0.625 (p=0.001), inatçi belirtiler için 0.430 (p=0.0001), gereksinimler basligi altinda yer alan günlük yasam aktivitelerinde yeterlilik düzeyi için 0.477 (p=0.0001), egitim/destek ihtiyaci için 0.519 (p=0.0001), tedavi isbirliginde yeterlilik düzeyi için 0.337 (p=0.001) ve egitim/destek ihtiyaci için 0.501 (p=0.0001), sosyal etkinliklerde yeterlilik düzeyi için 0.614 (p=0.0001), egitim/destek ihtiyaci için 0,558 (p=0.0001) olarak bulunmus ve tekrarlayici iliski saptanmistir (Tablo 3).

Ölçegin Içgüvenilirligi

Ölçegin güvenilirlik analizlerinde ölçegin Cronbach alfa iç tutarli lik katsayisi 0.82 olarak hesaplanmistir. Ölçek maddeleri maddeler arasi korelasyon ortalamasi baslangiç ve alevlenme dönemlerindeki uyarici/öncü belirtiler için 0.90, inatçi belirtiler için 0.49, gereksinimler basligi altinda yer alan günlük yasam aktivitelerinde yeterlilik düzeyi için 0.85, egitim/destek ihtiyaci için 0.85, tedavi isbirliginde yeterlilik düzeyi için 0.84 ve egitim/destek ihtiyaci için 0.42, sosyal etkinliklerde yeterlilik düzeyi için 0.87, egitim/ destek ihtiyaci için 0.86 olarak bulunmustur.

Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu'nun Ölçek Geçerligi

SHYNÖ (sadece sizofren tanisi konan hastalar için), SIÖ ve IÖ toplam puanlari, Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu üçüncü bölüm alt ölçekleri toplam puanlari arasinda anlamli düzeylerde iliskili bulunmustur. Buna göre baslangiç ve alevlenme dönemlerindeki uyarici/öncü belirtiler ile SHYNÖ (0.168 p=0.198), SIÖ (0.046 p=0.729) ve IÖ (-0.024 p=0.855) arasinda, inatçi belirtiler ile SHYNÖ (-0.157 p=0.185), SIÖ (-0.183 p=0.161) ve IÖ (-0.184 p=0.160) arasinda anlamli iliski bulunmazken, günlük yasam aktivitelerine tedavi gereksinimlerinde yeterlilik düzeyi ile SHYNÖ (0.372 p=0.003), SIÖ (0.448 p=0.0001) ve IÖ (0.336 p=0.05), egitim/destek ihtiyaci ile SHYNÖ (0.472 p=0.001), SIÖ (0.444 p=0.0001) ve IÖ (0.288 p=0.03), tedavi isbirli- ginin yeterlilik düzeyi ile SHYNÖ (0.499 p=0.001), SIÖ (0.336 p=0.009) ve IÖ (0.362 p=0.004) ve egitim/destek ihtiyaci ile SHYNÖ (0.509 p=0.0001), SIÖ (0.386 p=0.002) ve IÖ (0.312 p=0.015), sosyal etkinliklere yönelik gereksinimlerin yeterlilik düzeyi ile SHYNÖ (0.471 p=0.0001), SIÖ (0.480 p=0.0001) ve IÖ (0.246 p=0.05), egitim/destek ihtiyaci ile SHYNÖ (0.565 p=0.0001), SIÖ (0.590 p=0.0001) ve IÖ (0.275 p=0.03) anlamli düzeyde iliski göstermektedir (Tablo 4).

Tartisma

Bilissel davranisçi yaklasimlarin ortaya çikmasiyla klinisyenler hastanin içinde bulundugu ortamin etkisi ve yasam sorunlari yla semptomlarin öznel degerlendirmesi üzerinde durmaya baslami slardir. Buna bagli olarak; sosyal uyum ve islevsellik düzeyi kavramlari da belirginlesmistir (19). Saglik hizmetlerinde hasta memnuniyetinin ve tedavi sonuçlarinin çok boyutluluguna yönelik bilinçlenmenin gittikçe artmasiyla birlikte yasam kalitesi önemli bir arastirma alani durumuna gelmistir (20).

Literatüre baktigimizda bu hasta grubunda bakim ve rehabilitasyon ihtiyacini tümüyle degerlendiren bir ölçege rastlanmami stir. Yasam niteligi ölçegi, içgörü degerlendirme ölçegi, yeti yitimi ölçegi, sosyal islevsellik ölçegi, islevselligin global degerlendirilmesi gibi Türkçe geçerlik güvenilirligi yapilmis, bu hasta grubu için kullanilan ölçekler de vardir. Ancak kronik ruhsal hastaligi olan bir kisiyi rehabilitasyon ihtiyaci açisindan degerlendirmek gerektiginde bu ölçeklerin hiçbiri bütünü kapsamamaktadi r. Merkeze hasta alinmaya baslandiginda, bu ölçeklerin her birinin eksik kaldigi görüldü. Bu ihtiyaçla bes bölümden olusan BRSHH Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu olusturuldu.

Formun birinci bölümü sosyodemograSk verilerden olusmaktadi r. Bu bölümde hastanin olanaklari, rehabilitasyon için neleri kullanip kullanamayacagimizi ve hastaliginin durumu (süre, siddet, atak sayisi vs.) hakkinda ön bilgi edinilmektedir. Ikinci bölümde; kisinin hastaligi hakkindaki içgörüsü, ilaç uyumu ve kullandigi ilaçlarin degerlendirilmesi yapilmaktadir. Çünkü kronik ruhsal hastaliklarda sürekli ilaç kullanimi tedavi sürecinin en önemli ayaklarindan biridir. Bu konuda hastanin durumunu tespit edip, yardim ihtiyacini karsilamak da psikoegitimlerin ana konusunu olusturmaktadir. Üçüncü bölümde; hastaligin alevlenme dönemlerinin öncü belirtilerini, halen devam eden inatçi belirtileri, yeti yitimi, sosyal islevsellik, kendine bakim ve tedavi isbirligine yönelik ihtiyaç durumlari degerlendirilmektedir. Bu kisim ölçeklendirilmistir. Bu çalismada da bu kisim özellikle istatistiksel olarak çalisilmistir.

Bakirköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu'nun ölçeklendirilmis üçüncü bölümü; baslangiç ve alevlenme dönemlerindeki uyarici/öncü ve inatçi belirtileri, günlük yasam aktivitelerine, tedavi isbirligine ve sosyal etkinliklere yönelik gereksinimleri içeren 5 likert tipi alt ölçekten olusturulmustur. Gereksinimleri tanimlayan son üç alt ölçegin her biri için yeterlik düzeyi ve egitim/destek ihtiyacini belirleyen iki bölüm mevcuttur. Formun ölçeklendirilmis kisminin her bir alt ölçegi birbirinden ayri degerlendirilmelidir. Rehabilitasyondaki kronik ruhsal hastalari n baslangiç puanlari ve aralikli degerlendirmelerden ali- nan puanlar arasindaki fark yararlanmayi gösterir. Puandaki azalma veya degismeme hasta için agirlik verilecek alani ve dikkat edilmesi gereken noktalari belirler. Özellikle ölçegin baslangi ç/alevlenme dönemlerindeki uyarici/öncü belirtilerini ve inatçi belirtileri ölçen alt ölçekler hastalik belirtilerinin takibinde kullanilabilir.

Formun ölçeklendirilmis olan üçüncü bölümünde yer alan alt ölçekler ve toplam puanlar için degiskenlerin ROC analizindeki özgüllügü ve duyarliligi yüksek bulundu. Sizofren hastalari n rehabilitasyon gerekip gerekmedigini ayirt edebildigi belirlenen bu formun farkli psikiyatrik tani gruplarinda da kullanilabileceg ini düsünmekteyiz.

Ölçek maddeleri maddeler arasi korelasyon ortalamasi formun ölçeklendirilmis bu bölümünün homojen bir ölçek oldugu, baska bir deyisle her bir alt ölçegin maddesinin ölçme amacina uygunluk gösterdigi saptanmistir. Her bir alt ölçegin ölçme amaci na yönelik madde sayisi da yeterli olarak degerlendirilmistir.

Tekrarlayan ölçümler için ANOVA testine göre ölçek puanlari arasinda bir fark bulunmadi. Ölçegin test tekrar test güvenirli- ginin inandirici düzeyde oldugu saptandi. Her bir alt ölçekteki maddelerin 3 ay arayla yapilan ölçümlerdeki korelâsyonlari ise orta düzeydedir. Alt ölçekler toplam puani için de korelasyon degerleri orta güçte bulunmustur. Buna göre ölçegin maddelerin az bir kisminda ve toplam ölçek puaninda orta güçte bir test tekrar test güvenirligi ve ölçegin test-tekrar test güvenilirligi yeterli bulunmustur. Bu farkli uygulayicilar arasindaki güvenilirli- gin yeterli oldugunu göstermektedir.

Ölçegin iç güvenilirliginde formun ölçeklendirilmis kisminin madde sayisinin yeterli oldugu, puanlama seklinin iyi oldugu bulunmustur. Her bir alt ölçegin ölçme amacina yönelik madde sayisi da yeterli olarak degerlendirilmistir. Bu sekliyle ek madde eklenmesi ya da çikarilmasi gerekmemektedir. Ölçeklendirilmis üçüncü bölümün istenen alandaki ölçümü yapabilecegi sonucuna varilmistir.

Formun ölçek geçerliligi ise baslangiç ve alevlenme dönemlerindeki öncü belirtiler ve inatçi belirtilerle SHYNÖ, SIÖ ve IÖ arasinda yeterli iliski bulunamamistir. Ancak bu ölçeklerle formumuzun ölçeklendirilmis kisminin diger 3 alt ölçegi arasinda (egitim ve destek ihtiyaci, tedavi isbirligi yeterlilik düzeyi, sosyal etkinliklere yönelik gereksinimlerin yeterlik düzeyleri) anlamli iliski bulunmustur. Özellikle Ölçegin baslangiç/alevlenme dönemlerindeki uyarici/öncü belirtileri ölçen ve inatçi belirtileri ölçen alt ölçekler, yasam niteligi (sizofren hastalar için), sosyal islevsellik ve içgörüyü tam olarak yansitmadiklari daha çok hastalik belirtilerinin takibinde kullanilabilecegini öngörmektedir (Tablo 2).

Formun dördüncü bölümünde hastanin rehabilitasyondan beklentileri, ailenin yasadigi zorluklar, hastaya yönelik tutum ve beklentiler, planlanan rehabilitasyon programi degerlendirilmektedir. Besinci bölümde ise danismanin hasta ile iliskisi süresince gözlemleri yer almaktadir. Her iki bölüm, hastaligin ve rehabilitasyon programinin yararlarinin izlenmesinde kullanilmak üzere olusturulmustur.

Ülkemiz kosullarinda kronik psikiyatrik hastalara rehabilitasyon hizmeti veren kurumlarin yok denecek kadar az olmasinin yanisira bu hastalarin degerlendirilmesini saglayan ve özelliklerini belirleyen herhangi bir ölçek veya form bulunmamaktadir. Bu formun, hastanin bütün yönleriyle degerlendirilmesi ve rehabilitasyon sürecinin izlenmesi açisindan önemli bir ihtiyaci karsilayacagi ni düsünüyoruz.

Tesekkür

Formun istatistik degerlendirmelerinde öneri ve görüslerinden yararlandigimiz Prof. Dr. Ömer Aydemir'e tesekkür ederiz.

Kaynaklar

1. Anthony WA, Liberman RP. Principles and practice of psychiatric rehabilitation. Handbook of Psychiatric Rehabilitation. Liberman RP (Ed), MA. Allyn and Bacon; 1992; pp. 1-29.

2. Kay J, Tasman A. Psychosocial Rehabilitation. In: Essentials of Psychiatry. Chichester, John R. Wiley and Sons; 2006; pp. 916-21.

3. Liberman R. Psychiatric Rehabilitation of Chronic Mental Patients. Washington: American Psychiatric Press; 1988.

4. Kopelowicz A, Liberman RP, Wallace CJ. Psychiatric Rehabilitation for Schizophrenia. Int J Psychol Psychol Ther 2003; 3:283-98. [PDF]

5. Wave N, GoldSngers S. Poverty and rehabilitation in severe psychiatric disorders. Psychiatr Rehab J 1997; 21:3.

6. World Health Organization. Psychosocial rehabilitation: a consensus statement. Geneva: World Health Organization; 1996.

7. Yildiz M. Psikiyatrik Rehabilitasyon. Psikiyatri Temel Kitabi, 2. Baski. Köroglu E, Güleç C, editörler. Ankara, HYB Basim Yayin; 2007; s. 726-32.

8. Liberman RP, Kopelowicz A, Smith TE. Psychiatric rehabilitation. Comprehensive Textbook of Psychiatry, 7. baski, cilt 2, Sadock BJ, Sadock WA (Eds), Baltimore, Williams and Wilkins; 2000; pp. 3218-245.

9. Kay SR, Fiszbein A, Opler LA. The positive and negative syndrome scale (PANSS) for schizophrenia. Schizophr Bull 1987; 13:261-75. [Abstract] / [PDF]

10. Kostakoglu AE, Batur S, Tiryaki A ve ark. Pozitif ve negatif sendrom ölçeginin (PANSS) Türkçe uyarlamasinin geçerlilik ve güvenilirligi. Türk Psikoloji Dergisi 1999; 14:23-32

11. Andreasen NC, Carpenter Jr, Kane JM et al. Remission in Schizophrenia: Proposed Criteria and Rationale for Consensus. Am J Psychiatry 2005; 162:441-49 [Abstract] / [PDF]

12. Kane JM, Leucht S, Carpenter D et al. Expert consensus guidelines; optimizing pharmacologic treatment of psychotic disorders. J Clin Psychiatry 2003; 64(suppl 12):5-19. [Abstract] / [PDF]

13. Heinrichs DW, Hanlon TE, Carpenter WT. The quality of life scale: An instrument for rating the schizophrenic deScit syndrome. Schizophr Bull 1984; 10:388-98. [Abstract] / [PDF]

14. Soygür H, Aybas M, Hinçal G ve ark. Sizofreni hastalari için yasam niteligi ölçegi: Güvenirlik ve yapisal geçerlik çalismasi. Düsünen Adam, Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2000; 13:204-10. [PDF]

15. Birchwood M, Smith J, Cochrane R et al. The social functioning scale. The development and validaion of a new scale of social adjustment for use in family intervention programmes with schizophrenic patients. Br J Psychiatry 1990; 157:853-59. [Abstract] / [PDF]

16. Yaprak Erakay S. Sizofreni tanili hastalarda sosyal islevsellik ölçegi (SIÖ) Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliginin arastirilmasi. Yayimlanmamis uzmanlik tezi, Atatürk Egitim ve Arastirma Hastanesi, Izmir 2001.

17. David A. Insight in psychosis. Br J Psychiatry 1990; 156:798-808. [Abstract]

18. Aslan S, Kiliç BG, Karakiliç HG ve ark. Içgörünün üç bilesenini degerlendirme ölçegi: güvenilirlik ve geçerlik çalismasi. Türkiye'de Psikiyatri 2001; 3:17-24.

19. Cardoso CS, Caiaffa WT, Bandeira M et al. Factors associated with low quality of life in schizophrenia. Cad Saúde Pública 2005; 21:1338-48. [Abstract]

20. Goldman HH, Gattozzi AA, Taube CA. DeSning and counting the chronically mentally ill. Hosp Comm Psychiatry 1981; 32:21-7. [Abstract] / [PDF]

Author affiliation:

Ayla YAZICI, Ömer SAATÇIO/LU, Sibel COSKUN*, Medaim YANIK**

Bakirköy Prof.Dr.Mazhar Osman Ruh Sagligi ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi, Istanbul, Türkiye

*Mugla Üniversitesi, Fethiye Saglik Yüksek Okulu, Mugla, Türkiye

**Istanbul Sehir Üniversitesi, Psikoloji Bölümü, Istanbul, Türkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Ayla Yazici, Bakirköy Prof.Dr.Mazhar Osman Ruh Sagligi ve Sinir Hastaliklari Egitim ve Arastirma Hastanesi, Gündüz Hastanesi, Istanbul, Türkiye E-posta: ayyaz@superonline.com Gelis tarihi/Received: 20.09.2009 Kabul tarihi/Accepted: 19.04.2010

© Nöropsikiyatri Arsivi Dergisi, Galenos Yayinevi tarafindan basilmistir. / © Archives of Neuropsychiatry, published by Galenos Publishing.

The use of this website is subject to the following Terms of Use