Dikkat Eksikligi Hiperaktivite Bozuklugu Tanili Çocuklarda Yasam Kalitesi: Kesitsel Bir Çalisma/Quality of Life in Children with (Attention-Deficit Hyperactivity Disorder): A Cross-Sectional Study

ÖZET. Amac: Bu calismada Dikkat Eksikligi Hiperaktivite Bozuklugu (DEHB) tanisi konmus cocuk ve ergenlerde yasam kalitesi algilarinin degerlendirilmesi, bozuklugun siddeti ve estani varligi ile yasam kalitesi arasindaki iliskinin belirlenmesi ve sonuclarin saglikli kontrol grubu ile karsilastirilmasi amaclanmistir. Yöntemler: Okul Cagi Cocuklari Icin Duygulanim Bozukluklari ve Sizofreni Görüsme Cizelgesi Simdi ve Yasam Boyu Sekli-Türkce Uyarlamasi ve DSM-IV'e dayali görüsmelerle DEHB tanisi konan 8-16 yas araligindaki 49 cocuk ile kontrol grubu olarak yas ve cinsiyet acisindan eslestirilen saglikli 49 cocuk calismaya alinmistir. Tüm cocuklarin yasam kalitesi Cocuklar icin Yasam Kalitesi Ölcegi (CIYKÖ) Türkce versiyonu ile, DEHB tanili cocuklarin belirti siddeti Cocuk ve Ergenlerde Davranis Bozukluklari Icin DSM-IV'e Dayali Tarama ve Degerlendirme Ölcegi (CEDBÖ) ile degerlendirilmistir. Bulgular: DEHB tanili cocuklarin saglikli cocuklara oranla CIYKÖ'de okul islevselligi, psikososyal saglik ve ölcek toplam puaninlarindan istatistiksel olarak anlamli oranda düsük puan aldiklari saptanmistir. DEHB tanili cocuklarin ebeveynlerinin degerlendirmesinde ise Sziksel saglik toplam puani ve duygusal islevsellik puani disindaki diger alt alan puanlari ve ölcek toplam puaninda yasam kalitesi algilarinin saglikli cocuklarin ebeveynlerine göre anlamli oranda düsük oldugu görülmüstür. DEHB belirti siddeti ile CIYKÖ puanlari arasindaki iliskiye bakildiginda CEDBÖ toplam puani ile ebeveynlerin doldurdugu CIYKÖ psikososyal saglik toplam puani, sosyal islevsellik ve okul islevselligi puanlari arasinda negatif yönde orta düzeyde baginti saptanmistir. Estanisi olan 17 DEHB'li cocugun kendilerinin doldurdugu CIYKÖ'de Sziksel saglik toplam puani ve sosyal islevsellik puani disinda diger alt alan puanlari ve ölcek toplam puanindan, estanisi olmayan 32 cocuga göre istatistiksel olarak anlamli düzeyde düsük puanlar aldiklari görülmüstür. Ebeveynlerin doldurdugu CIYKÖ'ye göre ise estanisi olan ve olmayan cocuklar arasinda puanlar arasinda istatistiksel fark bulunmamistir. Sonuc: Kronik gidisli nöropsikiyatrik bir bozukluk olan DEHB'nin hem cocuk hem de ebeveyn bildirimlerinde yasam kalitesi algisini olumsuz yönde etkiledigi görülmektedir. DEHB'nin takip ve tedavi asamalarinda yasam kalitelerinin de degerlendirilmesinin cocuklarin zorlandiklari alanlarin saptanmasinda yol gösterici olacagi düsünülebilir. (Nöropsikiyatri Arsivi 2010; 47: 314-8). Anahtar kelimeler: Dikkat eksikligi hiperaktivite bozuklugu, yasam kalitesi, cocuk. ABSTRACT. Objective: The aim of this study was to evaluate quality of life in children and adolescents with attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD), to determine the relationship between severity of the disorder and existence of comorbidity, and to compare the results with those in healthy control group. Methods: Forty-nine children aged 8-16 years and diagnosed with ADHD based on the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-age Children-Turkish Version (K-SADS-PL-T) and interview for the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-IV Edition (DSM-IV) were enrolled in the study as well as 49 healthy age- and gender-matched controls. Quality of life in all children was evaluated by the Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL), and symptom severity in children with ADHD was assessed by the Turgay DSM-IV-Based Child and Adolescent Behavior Disorders Screening and Rating Scale (T-DSM-IV-S). Results: The ADHD samples showed significantly lower total scale score, school functioning and psychosocial health summary scores than the healthy children. The quality of life based on subscale scores and total scale scores, except physical health and emotional functioning scores, was found significantly lower in parents of children with ADHD than in parents of healthy children. When the relationship between ADHD symptom severity and PedsQL scores was evaluated, medium-level negative correlation was found between T-DSM-IV-S total scores and psychosocial health total score, social and school functioning scores for PedsQL filled out by parents. It was observed that 17 children with ADHD with comorbid diagnoses had significantly lower subscale scores and total scale scores for PedsQL filled out by children, except for physical health total scores and social functioning scores, compared to 32 children without comorbidity. As for the PedsQL filled out by the parents, no statistical difference was found between the scores of children with comorbidity and without comorbidity. Conclusion: ADHD, a chronic neuropsychiatric disorder, was seen to be affecting life quality negatively based on reporting by both children and parents. It can be assumed that evaluation of life quality during observation and treatment of ADHD may become a guide to finding areas, in which children have difficulties. (Archives of Neuropsychiatry 2010; 47: 314-8). Key words: Attention-deficit hyperactivity disorder, quality of life, children.






Latest articles from "Noro-Psikyatri Arsivi":

Coexistence of Migraine Headache and Red Ear Syndrome/Kirmizi Kulak Sendromu ile Birliktelik Gösteren Migren Bas Agrisi(July 1, 2014)

Intihar Notlarinin Analizi: Eskisehir Deneyimi/Analysis of Suicide Notes: An experience in Eskisehir City(July 1, 2014)

Sizofreni Tanili Hastalarda Prolaktini Yükselten ve Az Etkileyen Antipsikotiklerin Prolaktin Seviyesi ve Kemik Mineral Yogunlugu Üzerine Etkileri/The Effects of Prolactin-Raising and Prolactin-Sparing Antipsychotics on Prolactin Levels and Bone Mineral Density in Schizophrenic Patients(July 1, 2014)

Paroxysmal Dystonia as the First Manifestation of Multiple Sclerosis with Internal Capsular Plaque/Multipl Sklerozda Ilk Belirti Olarak Internal Kapsüler Plaga Bagli Paroksismal Distoni(July 1, 2014)

Reliability and Validity of the Turkish Version of the Addiction Severity Index in Male Alcohol Dependents/Bagimlilik Siddetini Belirleme Ölçegi'nin Erkek Alkol Bagimlilarinda Güvenirlik ve Geçerlik Çalismasi(July 1, 2014)

H1N1 (Domuz Gribi) Asisini Takiben Ortaya Çikan Narkolepsi-Katapleksi Sendromu Olgulari/Cases of Narcolepsy-Cataplexy Syndrome Following H1N1 Vaccination(July 1, 2014)

Dissociative Experiences are Associated with Obsessive-Compulsive Symptoms in a Non-clinical Sample: A Latent Profile Analysis/Disosiyatif Yasantilar Klinik Olmayan Örneklemde Obsesif-Kompulsif Belirtilerle Iliskilidir: Gizil Profil Analiziyle Bir Inceleme(July 1, 2014)

Other interesting articles:

The Emotional Intelligence Features of Substance Use Disorders Patients: Pilot Research Results
International Journal of Collaborative Research on Internal Medicine & Public Health (May 1, 2012)

EXPERIENTIAL RECLAMATION AND FIRST PERSON PARAPSYCHOLOGY
The Journal of Parapsychology (October 1, 2011)

Migren Hastalarinda Travma Sonrasi Stres Bozuklugu: Migren, Travma ve Aleksitimi/Post-Traumatic Stress Disorder in Migraine Patients: Migraine, Trauma and Alexithymia
Noro-Psikyatri Arsivi (July 1, 2013)

Migraine, White Matter Lesions and Subarachnoid Hemorrhage: Analysis of a Large Pedigree/Migren, Ak Madde Lezyonlari ve Subaraknoid Kanama: Genis Bir Aile Agacinin Analizi
Noro-Osikyatri Arsivi (April 1, 2010)

Comparison of Abnormal MRI Findings in T2weighted Spin Echo and T2weighed Gradient echo in Chronic Traumatic Brain Injuries
International Journal of Collaborative Research on Internal Medicine & Public Health (April 1, 2012)

Early Antibiotic Treatment in a Child with PANDAS: A Case Report/PANDAS Tanili Bir Çocukta Erken Antibiyotik Tedavisi: Bir Olgu Sunumu
Noro-Osikyatri Arsivi (April 1, 2010)

Depression in Japan: Psychiatric Cures for a Society in Distress
Anthropological Quarterly (April 1, 2012)

Publication: Noro-Psikyatri Arsivi
Author: Yildiz, Özlem
Date published: October 1, 2010

Giris

Dikkat Eksikligi Hiperaktivite Bozuklugu (DEHB) okul cagi cocuklarinda yayginligi %3-12 oraninda olan kronik gidisli nöropsikiyatrik bir bozukluktur (1,2). Davranim bozuklugu ve karsit olma karsi gelme bozuklugu gibi estanilarin ortaya cikmasinda önemli rol oynamaktadir (3). DEHB tanili cocuklar okul basarisinda düsüklük, akran, ögretmen ve ebeveynlerle iliski sorunlari, özgüven azligi ve buna bagli olarak depresyon ve anksiyete bozukluguna yatkinlik gibi yasamlarinin bircok alaninda zorluklar yasayabilmektedir. Akademik, sosyal ve duygusal alanda ortaya cikan bu zorluklar nedeniyle bozuklugun yasam kalitesi üzerine etkileri son yazin bilgilerinde ele alinmaya baslanmistir (4,5).

Yasam kalitesi, kisinin yasam kosullarina uyumda kisisel tatminini etkileyen, hastaligin bedensel, ruhsal ve toplumsal etkilerine verdigi bireysel yanitlari temsil eden, hastaligin hastanin yasaminda yarattigi etkiyi aciklamaya calisan cok boyutlu bir kavramdir (6). Bireyin yasam kalitesini psikolojik testlerle ölcmek; hastalarin tedavi öncesi ve sonrasi yasam kalitelerini belirleyebilmek, tibbi girisimlerin etkinligini ve yan etkilerini degerlendirebilmek icin önemlidir. Bu amacla hem yetiskin hem de cocuk ve ergenlerde yasam kalitesini ölcmeye yönelik cesitli ölcekler gelistirilmistir. Cocuklar Icin Yasam Kalitesi Ölcegi (CIYKÖ) (Pediatric Quality of Life Questionniare- PedsQL) ülkemizde gecerlik ve güvenirlik calismasi yapilan ölceklerden biridir (7). Yazin gözden gecirildiginde PedsQL ve benzeri ölceklerle DEHB tanili cocuklarin yasam kalitesi algilarinin degerlendirildigi az sayida calismaya rastlanmistir (4,5,8-10). Ülkemizde DEHB tanili cocuklarda yasam kalitesi, etkilenen alanlar ve DEHB'nin klinik özellikleriyle baglantisinin incelendigi bir calisma bulunmamaktadir. Daha önce benzer bir calismanin ülkemizde yapilmamis olmasi nedeniyle, calismamiz ile bu boslugun giderilmesi hedesenmistir.

Bu calismada DEHB tanisi konmus cocuk ve ergenlerde yasam kalitesi algilarinin degerlendirilmesi, bozuklugun siddeti ve estani varligi ile yasam kalitesi arasindaki iliskinin belirlenmesi ve sonuclarin saglikli kontrol grubu ile karsilastirilmasi amaclanmistir.

Yöntem

Calisma Mart 2008-Mart 2009 yillari arasinda Kocaeli Üniversitesi Tip Fakültesi Cocuk Psikiyatrisi polikliniginde sürdürülmüstür. Calisma grubu, Okul Cagi Cocuklari Icin Duygulanim Bozukluklari ve Sizofreni Görüsme Cizelgesi Simdi ve Yasam Boyu Sekli-Türkce Uyarlamasi (K-SADS) ve DSM-IV'e dayali görüsmelerle DEHB tanisi konan, 8-16 yaslari arasindaki cocuklardan olusturulmustur. Zeka bölümü 80'nin üzerinde olan, es zamanli olarak yaygin gelisimsel bozukluk, sizofreni, epilepsi ve diger tibbi hastalik tanisi almayan, daha önce bir psikofarmakolojik tedavi öyküsü bulunmayan yeni tani konmus cocuklar calismaya alinmistir. Saglikli grup daha önce yapilmis yasam kalitesi ile ilgili bir calisma icin okullardan basit rastgele örneklem yöntemi kullanilarak belirlenmis 194 kisilik veri tabanindan olusturulmustur. Bu veri tabanindan rastgele örneklem yoluyla DEHB grubu ile yas ve cinsiyet olarak birebir eslestirilmis 49 saglikli cocuk ve ergen secilmistir. Tüm cocuklara ve ebeveynlerine CIYKÖ cocuk ve ergen formu verilmis, DEHB tanili cocuklarin belirtilerinin siddeti anne babalarin doldurdugu Cocuk ve Ergenlerde Davranis Bozukluklari icin DSM-IV'e Dayali Tarama ve Degerlendirme Ölcegi (CEDBÖ) ile degerlendirilmistir. Her iki gruptaki cocuklara ve anne babalarina calisma ile ilgili ayrintili bilgi verilerek onam formlari imzalatilmis ve etik kurul onayi alinmistir.

Kullanilan Ölcekler

Okul Cagi Cocuklari icin Duygulanim Bozukluklari ve Sizofreni Görüsme Cizelgesi Simdi ve Yasam Boyu Sekli-Türkce Uyarlamasi (K-SADS).

Cocuk ve ergenlerde kullanilan yapilandirilmis ya da yari yapilandirilmis görüsme ölceklerinden biri olan Okul Cagi Cocuklari icin Duygulanim Bozukluklari ve Sizofreni Görüsme Cizelgesi'nin iki farkli sekli bulunmaktadir. Eriskin Duygulanim Bozukluklari ve Sizofreni Görüsme Cizelgesi (11) kullanilarak gelistirilen simdiki dönem sekli ile simdi ve yasam boyu ruhsal bozukluk episodlarini degerlendirmek üzere gelistirilen epidemiyolojik seklinin (12) Türkce gecerlik ve güvenirligi Gökler ve arkadaslari taraSndan yapilmistir (13).

Cocuklar icin Yasam Kalitesi Ölcegi (CIYKÖ)

CIYKÖ 2-18 yaslari arasindaki cocuk ve ergenlerin saglikla ilgili yasam kalitelerini ölcebilmek icin Varni ve arkadaslari (14,15) taraSndan gelistirilmis bir ölcektir. Sekiz- on sekiz yas araligi icin CIYKÖ'nün Türkce'ye uyarlamasi Cakin Memik ve arkadaslari (16,17) taraSndan yapilmistir. Elde edilen Cronbach Alfa katsayilarinin 0.80 ile 0.88 arasinda degistigi saptanmistir. CIYKÖ'nin 8-18 yaslari arasindaki cocuk/ergenler icin hem öz bildirim hem de ebeveyn formlari bulunmakta ve 23 maddeden olusmaktadir. Dünya Saglik Örgütü'nün tanimladigi sagliklilik halinin özellikleri olan Sziksel saglik, duygusal islevsellik, sosyal islevsellik ve okul islevselligi alanlarini sorgulamaktadir. Puanlama ölcek toplam puani (ÖTP), Sziksel saglik toplam puani (FSTP), duygusal, sosyal ve okul islevselligini degerlendiren madde puanlarinin hesaplanmasindan olusan psikososyal saglik toplam puani (PSTP) olmak üzere üc alanda yapilmaktadi r (15). Bu ölcek cocuk ve ergenlerin son bir ayini sorgulamaktadi r ve 8-18 yaslari arasindaki cocuk ve ergenler icin 5 secenekli likert tipi ölcek seklinde gelistirilmistir. Maddeler 0-100 arasinda puanlanmaktadir. Puanlar toplanip doldurulan madde sayisina bölünerek toplam puan elde edilmektedir. Sonucta CIYKÖ toplam puani ne kadar yüksek ise, saglikla ilgili yasam kalitesi de o kadar iyi algilanmaktadir (15). Genel yasam kalitesi ölceklerinden olan CIYKÖ okul ve hastane gibi genis kitlelerde, hem saglikli hem de hastaligi olan cocuk ve ergenlerde kullanimi uygun olan bir yasam kalitesi ölcegidir. CIYKÖ'nin kisa olmasi, yaklasik 5-10 dakikalik bir sürede doldurulabiliyor olmasi, arastirmaci taraSndan uygulanmasinin ve puanlamasinin kolay olmasi en önemli özelliklerindendir (15).

Cocuk ve Ergenlerde Davranis Bozukluklari Icin DSM-IV'e Dayali Tarama ve Degerlendirme Ölcegi (CEDBÖ)

Bu ölcek Turgay (18) taraSndan DSM-IV tani ölcütleri temel alinarak gelistirilmistir. Dokuzu dikkat eksikligini, 9'u asiri hareketlilik ve dürtüselligi, 8'i karsit olma karsi gelme bozuklugunu, 15'i davranim bozuklugunu sorgulayan 41 sorudan olusmustur. Her madde 0: hic yok, 1: biraz, 2: oldukca fazla, 3: cok fazla biciminde puanlanmaktadir. DEHB tanisi icin dikkat eksikligini sorgulayan 9 maddenin en az 6'sinin 2 ya da 3, asiri hareketlilik ya da dürtüselligi sorgulayan 9 maddenin en az 6'sinin 2 ya da 3 olarak puanlanmasi gerekmektedir. KOKGB icin 8 maddenin en az 4'ünün 2 ya da 3 olarak puanlanmasi; DB tanisi icin ise 25 maddenin en az 2'sinin 6 ay ya da 1 yil süreyle varolmasi gerekmektedir. Türkiye'de gecerlik güvenirlik calismasi Ercan ve arkadaslari taraSndan yapilmistir (19).

Istatistiksel Degerlendirme

Calismanin verileri Windows icin SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 13.0 bilgisayar programi kullanilarak degerlendirilmistir. Tanimlayici istatistiksel yöntemlerin (ortalama, standart sapma) yani sira niceliksel verilerden ikili gruplarin karsilastirilmasinda t testi kullanilmistir. Niteliksel degiskenler Ki Kare testi ile karsilastirilmistir. CIYKÖ ve CEDBÖ arasindaki iliskinin yönü ve düzeyinin belirlenmesi amaciyla Spearman korelasyon testi kullanilmistir. Sonuclar %95'lik güven araliginda, anlamlilik p<0.05 düzeyinde degerlendirilmistir.

Sonuclar

Calismaya 8-16 yaslari arasinda, DEHB grubunda 49, kontrol grubunda 49 olmak üzere toplam 98 cocuk katilmistir. DEHB tanili cocuklarin yas ortalamasi 9.75±1.84, kontrol grubundaki cocuklarin yas ortalamasi 9.48±1.43'tür. DEHB grubunda 8 kiz, 41 erkek, kontrol grubunda 8 kiz, 41 erkek bulunmaktadir. Yas ve cinsiyet dagilimi acisindan gruplar arasinda istatistiksel fark yoktur (Tablo 1). DEHB grubundaki cocuklarin estani ve DEHB alt tip dagilimlari Tablo 1'de gösterilmistir.

Cocuklar tarafindan doldurulan ölcekler degerlendirildiginde DEHB grubunda Sziksel saglik toplam puani disinda ölcek toplam puani ve diger alt ölcek puanlari kontrol grubuna göre düsük olup, okul islevselligi (p=0.000), psikososyal saglik toplam puani (p=0.000) ve ölcek toplam puaninda (p=0.000) bu fark istatistiksel olarak anlamlidir. DEHB grubundaki cocuklar en yüksek puani 78.54±14.27 ile Sziksel saglik toplam puanindan, en düsük puani ise 62.34±18.43 ile okul islevselligi puanindan elde etmislerdir (Tablo 2). Ebeveynlerin doldurdugu ölcek puanlari degerlendirildiginde DEHB grubunda tüm CIYKÖ puanlari kontrol grubundan düsük bulunmustur. Sziksel saglik toplam puani ve duygusal islevsellik puani disindaki diger alt ölcek puanlari ve ölcek toplam puanindaki fark istatistiksel olarak anlamlidir (ölcek toplam puani p=0.000; psikososyal saglik toplam puani p=0.000; sosyal islevsellik puani p=0.000; okul islevselligi puani p= 0.000) (Tablo 2).

Yasam kalitesi degiskenleri ile DEHB siddeti arasindaki bagintiya bakildiginda (Tablo 3), CEDBÖ toplam puanlari ile cocuklarin doldurdugu CIYKÖ ölcek toplam puanlari arasinda negatif yönde haSf düzeyde baginti saptanmistir (r=-0.337). CEDBÖ toplam puanlari ile ebeveynlerin doldurdugu CIYKÖ psikososyal saglik toplam puanlari, sosyal islevsellik ve okul islevselligi puanlari arasinda ise negatif yönde orta düzeyde baginti oldugu görülmüstür (Tablo 3).

DEHB grubunda estani varliginin CIYKÖ puanlari ile iliskisi degerlendirilmistir. Estani dagilimi 7 özgül ögrenme güclügü, 4 karsit olma karsi gelme bozuklugu, 3 anksiyete bozuklugu, 3 tik bozukluklari seklindedir. Estanisi olan 17 DEHB'li cocugun kendilerinin doldurdugu CIYKÖ'de Sziksel saglik toplam puani ve sosyal islevsellik puani disindaki ölcek toplam puani (p=0.044) ve alt ölcek puanlari (psikososyal saglik toplam puani p=0.033; duygusal islevsellik puani p=0.046; okul islevselligi puani p=0.047), estanisi olmayan 32 cocuga göre istatistiksel olarak anlamli düzeyde düsük bulunmustur. Ebeveynlerin doldurdugu CIYKÖ'ye göre ise estanisi olan ve olmayan cocuklar arasinda alt ölcek puanlari ve ölcek toplam puaninda istatistiksel fark bulunmamistir (Tablo 4).

Tartisma

Bu calismada DEHB tanisi konmus cocuk ve ergenlerde yasam kalitesi arastirilmis ve DEHB tanili cocuklarin yasam kalitesi algilarinin saglikli kontrol grubu ile karsilastirildigindaözellikle okul islevselligi ve psikososyal saglik alanlarinda anlamli düzeyde düsük oldugu saptanmistir. Ebeveynlerin doldurdugu ölcek puanlarinda okul islevselligi ve psikososyal sagliga ek olarak sosyal islevsellikte de belirgin bozulma göze carpmaktadir. Önceki calismalarda da DEHB tanisi alan cocuklarda en güclü etkilenmenin psikososyal, akademik basari ve aile islevleri alaninda oldugu bildirilmektedir (8,9,10,20). DEHB varliginda dikkat sürelerinin kisa olmasi cocuklarin ögrenmelerini olumsuz etkilemekte ve akademik basarilari beklenenin altinda olmaktadir. Ayrica bu cocuklarin duygu durumlarinda ortaya cikan ani degisiklikler, öfke kontrolsüzlügü, dürtüsellik nedeniyle olaylar karsisinda düsünmeden hareket etmeleri, ayni hatayi ders almadan tekrarlamalari akran iliskilerini, sosyal becerilerini ve otorite Sgürleri ile olan iletisimlerini de olumsuz etkilemektedir. Calismamizda hem cocuklarin hem de ebeveynlerin degerlendirmelerinde bu alanlarda yasam kalitelerindeki olumsuz etkilenme acikca görülmektedir.

Calismamizda ebeveynlerin ve cocuklarin doldurdugu CIYKÖ puanlarinda ebeveynlerin cocuklarinin yasam kalitesini cocuklarin kendilerine göre daha düsük algiladiklari görülmüstür. Diger calismalarda da benzer sonuclara ulasilmis ve bu farkin DEHB tanili cocuklarin diger ruhsal bozukluklarin tersine kendi durumlarini daha pozitif algiladiklarini düsündürmüstür (21). Klassen ve arkadaslari (22) bu cocuklarin problemlerini gizlemek isteyebileceklerini, sorunlariyla basa cikabilmek icin inkar edebileceklerini ya da dürtüsel ve bilissel özellikleri nedeniyle sorulari yanlis yorumlayabileceklerini öne sürmüslerdir. Bunun yaninda ebeveynlerin cocuklari ile ilgili beklentileri, baska cocuklarla kiyaslamalari, ebeveynin ruhsal durumu gibi nedenler cocuklarinin yasam kalitelerini oldugundan daha olumsuz algilamalarina neden olmus olabilir. Bu nedenle özellikle DEHB'de yasam kalitesinin degerlendirilmesinde hem ebeveyn hem cocuk formlarinin birlikte ele alinmasinin daha saglikli sonuclara ulasilmasini saglayacagi söylenebilir.

Ebeveyn formlarinda özellikle psikososyal saglik toplam puani, sosyal islevsellik ve okul islevselligi puanlari ile DEHB belirti siddeti arasinda orta-haSf düzeyde negatif bir baginti saptanmis, cocuk formlarinda ise belirti siddeti ile CIYKÖ puanlari arasinda bir iliski bulunmamistir. Calismamizda DEHB siddetinin sadece ebeveynlerin doldurdugu CEDBÖ ölcegi ile degerlendirilmesi, daha objektif bir degerlendirme saglayabilecek klinisyen ve ögretmen degerlendirilmelerinin kullanilmamis olmasi sonuclarin genellenmesini sinirlayan bir etkendir. Ayrica DEHB'li cocuklarda kontrol grubuna göre Sziksel saglik toplam puaninin daha yüksek olmasi bu cocuklarin kendilerinde varolan hiperaktivite belirtilerini olumlu algilamalari na bagli olabilir. Cocuklarin özellikle hiperaktivite belirtilerini yasam kalitelerini bozan bir sorun olarak görmemeleri belirti siddeti ile yasam kalitesi ölcek puanlari arasinda herhangi bir iliskinin görülmemesine neden olmus olabilir. Ancak bir hastaligin siddeti ve süresi arttikca bireyin yasam kalitesine olumsuz etkilerinin de artacagi düsünülmektedir. DEHB'nin kronik gidisli nöropsikiyatrik bir bozukluk oldugu göz önünde bulunduruldugunda, ebeveyn ölcekleri ile saptanan DEHB siddeti ve yasam kalitesi arasindaki negatif baginti beklenen bir sonuc olarak degerlendirilebilir.

Calismamizda özgül ögrenme güclügü, anksiyete bozuklugu, karsit olma karsi gelme bozuklugu ve tik bozuklugu estanisi olan DEHB'li cocuklarin yasam kalitesi algilarinin özellikle psikososyal saglik ve duygusal islevsellik alanlarinda estanisi olmayan cocuklara göre anlamli oranda düsük oldugu görülmüstür. Ayni farklilik ebeveyn formlarinda ortaya cikmamistir. Yasam kalitesi öznel islevselligi ve nesnel belirleyicileri olan cok boyutlu bir kavramdir. Öznel islevsellik kisinin Sziksel, duygusal ve sosyal islevselligini icermektedir (23). Nesnel belirleyiciler ise okul islevselligi ve sosyal iliskilerden olusmaktadir (24). Bu durumda estanisi olan hastalarda yasam kalitesi algilarinin estanisi olmayanlara göre daha düsük olmasi estaninin niteligi ile iliskili olabilir. Calismamizda özgül ögrenme güclügü disindaki KOKGB, anksiyete bozuklugu ve tik bozuklugu estanilarinin DEHB'li cocuklarda okul islevselliginden cok öznel islevsellik alanlarinda zorluga yol actigini, bu zorluklarin da ebeveyn taraSndan fark edilmemis olabilecegini düsündürmektedir.

Calismamizin kesitsel olmasi, örneklem sayisinin az olmasi, kontrol grubu olarak sadece saglikli cocuklarin degerlendirilmesi, baska bir psikiyatrik tanisi ya da Sziksel bir hastaligi olan ücüncü bir grubun degerlendirilmeye alinmamasi, belirti siddetinin sadece ebeveyn formlari ile ele alinmasi ve CEDBÖ disinda DEHB'ye özgü diger ölceklerin kullanilmamasi, yasam kalitesinin klinisyen taraSndan degerlendirilmemis olmasi calismamizin önemli sinirliliklarindandir. DEHB'li cocuk ve ergenlerin yasam kalitesinde okul cok önemli bir yer tutarken ögretmen verilerinin olmamasi da önemli bir kisitliliktir. Ayrica yasam kalitesini etkileme olasiligi olan aile yapisi, ebeveynlerin egitim düzeyi, cocugun bulundugu sosyokültürel cevre gibi sosyodemograSk özelliklerin sorgulanmamis olmasi sonuclarin güvenirligini etkilemis olabilir.

Sonuc olarak kronik gidisli nöropsikiyatrik bir bozukluk olan DEHB'nin hem cocuk hem de ebeveyn bildirimlerinde yasam kalitesi algisini olumsuz yönde etkiledigi görülmektedir. DEHB'nin bu cocuklarin hayatlarinin hangi alanlarini daha cok etkiledigi ve bizim tedavi ve takip asamalarinda onlara nasil yardimci olabilecegimiz konusunda yasam kalitelerinin de degerlendirilmesi ve tüm alt alanlarindaki etkilenme düzeylerinin ayrintili olarak incelenmesi yol gösterici olacaktir.

Kaynaklar

1. Zametkin AJ, Ernst M. Problems in the management of attentiondeficit- hyperactivity disorder (review]. N Engl J Med 1999; 340:40-6.

2. Szatmari P. The epidemiology of attention deficit hyperactivity disorder. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am 1992; 1:361-71.

3. Cantwell DP. Attention deficit disorder: a review of the past ten years. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1996; 35:978-87.

4. Escobar R, Soutullo CS, Hervas AH ve ark. Worse quality of life for children with newly diagnosed atention-deficit/hyperactivity disorder, compared with asthmatic and healthy children. Pediatrics 2005; 116:364-9.

5. Bastiaansen D, Koot HM, Ferdinand RF ve ark. Quality of life in children with psychiatric disorders: self, parent, and clinician report. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 2004; 43:221-30.

6. Eser E. Saglikla ilgili yaflam kalitesinin kavramsal temeli ve ölcümü. Saglikta Birikim Dergisi 2006; 1:1-5.

7. cakin Memik N, Agaoglu B, Coflkun A ve ark. cocuklar icin yaflam kalitesi ölceginin 13-18 yasergen formunun gecerlik ve güvenirligi. Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18:353-63.

8. Klassen AF, Miller A, Fine S. Health-related quality of life in children and adolescents who have a diagnosis of attention deficit/ hyperactivity disorder. Pediatrics 2004; 114:541-7.

9. Sawyer MG, Whaites L, Rey JM ve ark. Health-related quality of life of children and adolescents with mental disorders. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 2002; 41:530-7.

10. Topolski TD, Edwards TC, Patrick DL ve ark. Quality of life of adolescent males with attention-deficit hyperactivity disorder. J Atten Disord 2004; 7:163-73.

11. Endicott J, Spitzer RL. A diagnostic interview: the schedule for affective disorders and schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 1978; 35:837-44.

12. Orvaschel H, Puig-Antich J, Chambers W ve ark. Retrospective assessment of prepubertal major depression with the Kiddie-SADS-E. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1982; 21:392-7.

13. Gökler B, Ünal F, Pehlivantürk B. Okul cagi cocuklari icin duygulanim bozukluklari ve sizofreni görüsme cizelgesi-simdi ve yasam boyu sekli-Türkce uyarlamasi'nin gecerlik ve güvenirligi. cocuk ve Genclik Ruh Sagligi Dergisi 2004; 11:109-16.

14. Varni JW, Seid M, Rode CA. The PedsQL: measurement model for the Pediatric Quality of Life Inventory. Med Care 1999; 37:126-39. [Abstract]

15. Varni JW, Seid M, Kurtin PS. The PedsQLTM 4.0: reliability and validity of the Pediatric Quality of Life Inventory TM version 4.0 generic core scales in healthy and patient populations. Med Care 2001; 39:800-12. [Abstract]

16. cakin Memik N, Agaoglu B, Coflkun A ve ark. cocuklar icin Yaflam Kalitesi Ölcegi'nin 8-12 yafl cocuk formunun gecerlik ve güvenirligi. cocuk ve Genclik Ruh Sagligi Dergisi 2008; 15:87-98.

17. cakin Memik N, Agaoglu B, Coflkun A ve ark. cocuklar icin Yaflam Kalitesi Ölcegi'nin 13-18 yafl ergen formunun gecerlik ve güvenirligi. Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18:353-63.

18. Turgay A. cocuk ve Ergenlerde Davranim Bozukluklari icin DSM-IV'e Dayali Tarama ve Degerlendirme Ölcegi. Integrative Therapy Institude Toronto, Kanada 1995.

19. Ercan ES, Amado S, Somer O ve ark. Dikkat eksikligi ve hiperaktivite bozuklugu ve yikici davranim bozukluklari icin bir test bataryasi gelifltirme cabasi. cocuk ve Genclik Ruh Sagligi Dergisi 2001; 8:132-42.

20. Danckaerts M, Sonuga-Barke EJS, Banaschewski T ve ark. The quality of life of children with attention deficit/hyperactivity disorder: a systematic review. Eur Child Adolesc Psychiatry 2010; 19:83-105.

21. Ohan JL, Johnston C. Are the performance overestimates given by boys with ADHD self-protective? J Clin Child Adolesc Psychol 2002; 31:230-41.

22. Klassen AF, Miller A, Fine S. Agreement between parent and child report of quality of life in children with attention-deficit/hyperactivity disorder. Child Care Health Dev 2006; 32:397-406.

23. Wallander JL, Schmitt M, Koot HM. Quality of life measurement in children and adolescents: issues, instruments and applications. J Clin Psychol 2001; 57:571-85.

24. Mogotsi M, Kaminer D, Stein DJ. Quality of life in the anxiety disorders. Harv Rev Psychiatr 2000; 8:273-82.

Author affiliation:

Özlem YILDIZ, Nursu CAKIN-MEMIK, Belma AGAOGLU

Kocaeli Üniversitesi Tip Fakültesi, Cocuk Psikiyatrisi Bölümü, Kocaeli, Türkiye

Yazisma Adresi/Address for Correspondence: Özlem Yildiz, Kocaeli Üniversitesi Tip Fakültesi, Cocuk Psikiyatrisi Bölümü, Kocaeli, Türkiye

Gsm:+90 533 216 47 46 E-posta: ozlemyildizoc@hotmail.com Gelis tarihi/Received: 02.04.2010 Kabul tarihi/Accepted: 23.09.2010

© Nöropsikiyatri Arsivi Dergisi, Galenos Yayinevi taraSndan basilmistir. / © Archives of Neuropsychiatry, published by Galenos Publishing.

People who read this article also read:
LanguageArticle
EnglishToyota Motor Sales Named Official Car of NHRA
EnglishK&amp;N HORSEPOWER CHALLENGE
EnglishFIVE MINUTES WITH [Mike Dunn]
EnglishGumout Partners with Pritchett, Dote Racing for 2014
EnglishPat Garlits Passes

The use of this website is subject to the following Terms of Use